Ndërhyrjet e mëparshme kanë dëmtuar rajonin, dhe edhe një herë, SHBA-ja dhe Izraeli nuk kanë në zemër interesat e iranianëve.
nga Owen Jones*
Çfarë duhet për të shkundur iluzionet mbi ndërhyrjen perëndimore? Kjo nuk është një pyetje që synon të shpërqendrojë nga barbaria që po ushtron regjimi teokratik iranian. Sepse vendi është prerë nga lidhja me internetin, është e vështirë të verifikohen faktet, por Aktivistët e të Drejtave të Njeriut të respektuar në Iran kanë konfirmuar se 544 persona janë vrarë dhe mbi 10,000 janë arrestuar – dhe këto shifra janë ndoshta nënvlerësime të mëdha.
Këtu kemi një regjime që konsolidoi pushtetin në vitet 1980 duke masakruar të majtët – ndihmuar, duhet theksuar, nga MI6 dhe CIA, të cilët u siguruan listat e supozuar të agjentëve sovjetikë. Sot, aktivistët e sindikatave arrestohen dhe torturohen, ndërsa aktivistët për të drejtat e grave vuajnë në burgje. Katastrofa ekonomike e shkaktuar nga sanksionet mund të ketë nxitur këto protesta të fundit, por miliona iranianë janë të lodhur nga jeta nën sundimin fundamentalist – gjë që konfirmohet edhe nga sondazhet që tregojnë rritje të mosrespektimit të ritualeve fetare dhe kundërshtimit ndaj mbulimit të detyrueshëm.
Por ata që besojnë se liria do të vijë përmes bombave perëndimore duken të paaftë të mësojnë nga katastrofat që kanë përcaktuar këtë shekull. Donald Trump vazhdon të kërcënojë me bombardim të Iranit, nxitur nga Reza Pahlavi, djali i shahut të rrëzuar. Një avantazh i vetëm i Trump-it është se – ndryshe nga paraardhësit e tij – zakonisht nuk pretendon të mbrojë ide fisnike. Ai nxiti një tentativë puçi ndaj demokracisë së vet, dhe pas sulmeve të fundit në Venezuelë bëri të qartë se nafta është shqetësimi i tij kryesor. Ai ka shprehur mbështetje të pjesshme për protestat në Iran. Por që në vitin 1980, ai deklaroi publikisht mbështetjen për ndërhyrje në vend, duke pretenduar se “tani do të ishim një komb i pasur me naftë” po të kishte vepruar SHBA-ja atëherë. Po ashtu, vrasja e Qassem Suleimani dhe sulmi ndaj objektit bërthamor të Fordow gjatë tensioneve të mëdha rajonale, nuk u bënë me qëllim të mirën e iranianëve mesatarë.
Dhe shumë përpara Trump, SHBA-ja nuk pati asnjë pengesë për të mbështetur tiraninë në Lindjen e Mesme, duke përfshirë Arabinë Saudite, e cila ekzekuton disidentë, dhe raportohet se ka kryer krime lufte në Jemen, si shpërthimi i një autobusi shkollor plot me fëmijë me bomba amerikane. Strategjia e fundit e sigurisë kombëtare e Trump, e publikuar kohët e fundit, madje heq dorë nga pretendimi i mëparshëm i SHBA-së për mbështetjen e demokracisë, duke pranuar të “braktisë eksperimente të gabuar për të detyruar” monarkitë e Gjirit “të heqin dorë nga traditat dhe format historike të qeverisjes”. Dhe faciliteti i genocidit të Izraelit ka qenë mëse i mjaftueshëm për të zhdukur çdo iluzion mbi motivet e fuqisë amerikane.
Ëndrrat e këqija të Iranit filluan me ndërhyrjen perëndimore. Ishin Britania dhe SHBA-ja që organizuan puçin kundër qeverisë progresive të zgjedhur demokratikisht të Mohammad Mosaddegh në 1953. Kjo u justifikua nga sekretari i atëhershëm i shtetit, John Foster Dulles, me arsyetimin se “bota e lirë” do të “privoheshin nga asetet e mëdha të prodhimit dhe rezervave të naftës iraniane”. Shahu i ri i tha një agjenti të CIA-s: “I detyrohem fronit Zotit, popullit tim, ushtrisë dhe teje.” Revolucioni iranian i 1979-ës erdhi si pasojë e brutalitetit të kësaj diktature.
Dhe çfarë mund të thuhet për ndërhyrjet perëndimore në botën myslimane? Katastrofa e luftës në Irak është e njohur mirë, por pak vëmendje është kushtuar rolit të politikanëve të Irakut në mërgim që u kthyen për të kërkuar legjitimitet, duke nxitur ndarjet fetare – që çuan në përplasjet vdekjeprurëse midis shiitëve dhe sunitëve që copëtuan Irakun.
Në Afganistan, vuajtjet e grave nën talebanët u përdorën si justifikim për ndërhyrjen perëndimore, por pas dy dekadash pushtimi të përgjakshëm dhe rikthimit të talebanëve, ëndrra e tyre është më e keqe se kurrë. Në Libia, paravendi ishte mbrojtja e protestuesve nga shtypja e dhunshme e regjimit. Pasoi një luftë civile e dhunshme, e cila u shfrytëzua nga xhihadistët, dhe 15 vjet më pas vendi mbetet pa autoritet qendror, me dy qeveri rivale që luftojnë me njëra-tjetrën.
Irani është shumë më i madh dhe më i larmishëm etnikisht dhe fetarisht se këto shembuj. Popullsia e tij është trefish më e madhe se Iraku në kohën e pushtimit. Përbëhet nga persianë, azerë, kurdë, lurë, arabë dhe turkmenë. Nuk ka dyshim se një shumicë e madhe e popullsisë ka humbur durimin me teokracinë korruptive. Por regjimi ka një bazë mbështetjeje shumë më të madhe dhe të ngulitur thellë se çdo shembull tjetër. Miliona ende votojnë kandidatë ultra-konservatorë.
Ndryshe nga protestat e tjera, kemi parë sulme ndaj vendeve fetare. Kjo tregon zemërim të grumbulluar ndaj imponimit të doktrinës fetare mbi jetën e përditshme. Por gjithashtu tregon për ndarjet që mund të shpërthejnë, veçanërisht nëse Pahlavi arrin në pushtet, duke pasur parasysh pozicionet chauviniste dhe ultra-nacionaliste të këshilltarëve të tij kryesorë.
Dhe Izraeli ka një rol të madh. Ish-sekretari i shtetit, Mike Pompeo, shkroi në Twitter: “Gëzuar vitin e ri për çdo iranian në rrugë. Gjithashtu për çdo agjent të Mossad që ecën pranë tyre.” Një ministër izraelit ka pohuar se “populli ynë po punon atje tani”. Ne kemi parë se si Izraeli ka përpjekur të dobësojë Sirinë pas Assad-it, duke e sulmuar dhe duke promovuar Balkanizimin e saj. Izraeli beson se forca relative e tij në Lindjen e Mesme shfrytëzohet më mirë nga fqinj të dobësuar dhe të trazuar – jo nga një Iran vërtet i lirë dhe demokratik.
Duke marrë parasysh precedentët e tmerrshëm, do të ishte çmenduri të besohej se ndërhyrja që do të arrijë sukses do të vijë nën Donald Trump. E vërteta është e qartë – SHBA-ja nuk vepron në interes të iranianëve. Do të ishte tragjedi nëse kjo mësim – i shkruar me gjakun e irakianëve, afganëve dhe libianëve – do të injorohej edhe një herë.
Owen Jones është kolumnist i Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi