Arkeologët kanë zbuluar një zakon të pazakontë të qytetërimit Maya, disa individë varroseshin në dy vende të ndryshme. Ndërsa pjesa më e madhe e skeletit vendosej në varret e elitës, dhëmbët ose fragmente të tjera kockash transportoheshin dhe depozitoheshin në shpella të shenjta, dhjetëra kilometra larg. Studimi, i publikuar në platformën shkencore bioRxiv, analizoi 487 mostra kockash dhe dhëmbësh të gjetura në varre dhe shpella në jug të Belize.
Analizat e ADN-së së lashtë treguan se 24 individë ishin varrosur në dy vende të ndryshme. Në disa raste, pjesë të skeletit ndodheshin në varret e elitës, ndërsa dhëmbët ishin depozituar në një shpellë të izoluar rreth 26.5 kilometra larg. Sipas studiuesve, varret e klasës sunduese hapeshin periodikisht pas varrimit. Gjatë këtyre riteve, disa pjesë të trupit, veçanërisht dhëmbët, nxirreshin dhe dërgoheshin në shpella që konsideroheshin vende të shenjta.
Lidhja me botën e përtejme
Në besimin Maya, shpellat ishin hyrje drejt botës së nëndheshme, të njohur si Xibalba. Ato shiheshin si vende ku njerëzit mund të komunikonin me perënditë dhe paraardhësit. Dërgimi i dhëmbëve ose pjesëve të tjera të trupit të sundimtarëve dhe figurave të rëndësishme në këto shpella krijonte atë që arkeologët e quajnë një “rrjet paraardhësish”. Kjo i lejonte elitës Maya të ruante praninë fizike të të vdekurve në qytete, ndërsa njëkohësisht shtrinte ndikimin e tyre shpirtëror dhe simbolik në një territor më të gjerë. Zbulimi hedh dritë mbi mënyrën se si Maya-t përdornin ritualet funerare jo vetëm për të nderuar të vdekurit, por edhe për të forcuar pushtetin dhe identitetin e familjeve sunduese.