Tempulli i Baalit në Palmira. Qyteti (tani në Siri) ishte qendra politike e territorit të sunduar nga Mbretëresha Zenobia.
Palmyra, qyteti historik i njohur dikur për Mbretëreshën legjendare Zenobia, njihet sot për shumicën si një vend arkeologjik shumë i rëndësishëm.
Qyteti dhe trashëgimia e tij
Tempulli i Baalit në Palmira tregon madhështinë e qytetit, i cili ishte qendra politike e territorit të sunduar nga Zenobia. Sot, vizita në Palmyra është e pamundur për shkak të luftës së vazhdueshme në Siri dhe pushtimit nga Shteti Islamik. Megjithatë, për këdo që e shikon nga larg, qyteti duket si një mirazh në mes të shkretëtirës, një hapësirë rrënojash të mahnitshme pranë Tadmorit modern.
Mbretëresha Zenobia
Zenobia, e bukur, e ditur dhe e guximshme, sfidoi Romën dhe pushtoi Egjiptin. Nën sundimin e saj, Palmyra ishte një vend tolerante, ku fe të ndryshme bashkëjetonin paqësisht; një qendër kulturore, ku artet praktikoheshin sipas standardeve më të larta; dhe një qendër tregtie, ku pasuria ishte e arritshme për shumë njerëz.
Informacioni historik për Zenobinë është i pakët dhe shpesh kontradiktor. Ajo u bë mbretëreshë në vitin 267 pas vdekjes së bashkëshortit të saj, Odaenathus, si regjente për djalin e saj Vaballathus. Disa burime e përshkruajnë si vajzën e një tregtari lokal, ndërsa historianët modernë sugjerojnë se babai i saj ishte Jul Aurelius Zenobios, figurë politike e vlerësuar nga qytetarët e Palmirës. Emri i saj aramaik, Beth-Zabbai, do të thotë “bija e Zabbait”.
Qyteti i lashtë
Palmira ishte një qendër e rëndësishme karvanësh. Romakët më vonë ndërtuan banja, monumente, një teatër dhe një rrugë të gjatë me kolonada, e cila u bë simbol i qytetit. Gjatë kulmit të mbretërimit të Zenobisë, qyteti ishte kryeqyteti i mbretërisë së saj.
Zenobia ishte jo vetëm një sundimtare legjendare, por edhe një figurë e fuqishme politike dhe ushtarake. Ajo merrte pjesë në beteja mbi kalë ose në qerre dhe zotëronte aftësi fizike që i lejonin të ecte tre ose katër milje. E apasionuar pas gjuetisë dhe verës, ajo ruante energji dhe vendosmëri të jashtëzakonshme.
Përveç aramaishtes amtare, Zenobia fliste edhe egjiptianisht, greqisht dhe pak latinisht. Ajo mbante një oborr të pasur, ku intelektualë dhe filozofë frekuentonin, duke pasuruar jetën kulturore të Palmirës.
Lufta dhe pavarësia
Zenobia ishte e vendosur të ruante autonominë e Palmirës ndaj Romës, duke shfrytëzuar pozicionin gjeografik strategjik dhe marrëdhëniet me Perandorinë Parthiane. Pas vdekjes së Odaenathusit, ajo synoi të bashkonte territorin sirian dhe të zgjeronte ndikimin e mbretërisë së saj deri në Egjipt. Në vitin 270, trupat e Palmirës pushtuan Arabinë dhe rekrutuan të mbijetuarit e garnizoneve romake.
Trashëgimia kulturore dhe arkeologjike
Dy anët e një monedhe romake (antoninianus) përshkruajnë Zenobinë si trashëgimtaren e Kleopatrës, Didës dhe Semiramis. Ajo mbetet një figurë simbolike e guximit dhe vendosmërisë, edhe pse fundi i saj ishte katastrofik. Aureliani, perandori romak, e kapërcente Zenobinë me zinxhirë nëpër rrugët e Romës, ndërsa Vaballathus, djali i saj, vdiq gjatë rrugës.
Pas dorëzimit të qytetit, Palmyra u plaçkit dhe rrënojat e saj u shkatërruan pjesërisht. Pas pushtimit arab në vitin 634, qyteti gradualisht ra në harresë, derisa në shekullin XVII dhe XVIII u rizbuluan nga ekspeditat angleze dhe studiuesit filluan të dokumentonin mbishkrimet dhe rrënojat.
Burimi: Marrë dhe përshtatur nga Focus Storia 86/ nga Maria Leonarda Leone/ Përgatiti: L.Veizi