Përgatiti: Leonard Veizi
Mbrëmjen e 27 qershorit 1980, Italia u trondit nga një prej katastrofave ajrore më misterioze në historinë e saj. Avioni Itavia Flight 870, një Douglas DC-9 i kompanisë ajrore Itavia, u ngrit nga Bolonja me destinacion Palermo. Në bord ndodheshin 81 persona – 77 pasagjerë dhe 4 anëtarë të ekuipazhit…
…Pak para mbërritjes në destinacion, ndërsa fluturonte mbi Detin Tirren, pranë ishullit Ustika, avioni u zhduk papritur nga radarët dhe u rrëzua në det. Nuk pati asnjë të mbijetuar. Ngjarja hyri në histori si “Tragjedia e Ustikës”.
Fillimisht autoritetet italiane hodhën hipoteza të ndryshme, duke përfshirë një defekt teknik ose një bombë të vendosur në avion. Megjithatë, me kalimin e viteve, hetimet zbuluan të dhëna që e bënë ngjarjen edhe më enigmatike.
Një nga teoritë më të përhapura është se avioni civil u gjend rastësisht në mes të një operacioni ushtarak ajror. Sipas kësaj hipoteze, në qiellin mbi Mesdhe po zhvillohej një ndjekje midis avionëve luftarakë të vendeve të NATO dhe një avioni ushtarak libian, dhe DC-9 italian mund të jetë goditur aksidentalisht nga një raketë. Një tjetër version flet për një përpjekje për të rrëzuar avionin ku mendohej se ndodhej Muammar Gaddafi, por që përfundoi tragjikisht me goditjen e avionit civil.
Gjatë dekadave që pasuan, dokumente u zhdukën, regjistrime radarësh rezultuan të paplota, ndërsa disa dëshmitarë kyç dhe persona të lidhur me hetimet humbën jetën në rrethana që ushqyen edhe më shumë dyshimet. Kjo bëri që shumë italianë ta konsiderojnë çështjen jo vetëm një katastrofë ajrore, por edhe një histori të fshehjes së së vërtetës nga institucione shtetërore.
Në vitet 1990 dhe 2000, gjykatat italiane arritën në përfundimin se avioni kishte shumë gjasa të ishte rrëzuar si pasojë e një rakete ose aktiviteti ushtarak në zonë, dhe jo për shkak të një defekti mekanik. Shteti italian u dënua në procese civile të dëmshpërblente familjet e viktimave, pasi u vlerësua se autoritetet ushtarake nuk kishin mbrojtur hapësirën ajrore dhe kishin penguar zbardhjen e plotë të së vërtetës.
Megjithatë, edhe pas më shumë se katër dekadash, nuk është identifikuar zyrtarisht se kush e lëshoi raketën dhe kush mban përgjegjësinë përfundimtare. Për këtë arsye, Tragjedia e Ustikës mbetet një nga misteret më të mëdha të historisë moderne italiane dhe një plagë ende e hapur për familjet e 81 viktimave.
Sot, mbetjet e avionit ruhen në Museo per la Memoria di Ustica, një muze kushtuar kujtimit të viktimave. Ai shërben jo vetëm si memorial, por edhe si një simbol i kërkimit të pandërprerë për të vërtetën mbi një tragjedi që ende nuk ka marrë një përgjigje përfundimtare.