Shqipëria duket se ka bërë progres në rikthimin e konsumit të cigareve brenda tregut legal.
Sipas një studimi të vitit 2026 nga Development Solutions Associates (DSA), në bashkëpunim me Economics for Health në Johns Hopkins University, vetëm 1.5% e duhanpirësve raportuan përdorim të produkteve të padeklaruara të duhanit në vitin 2025, krahasuar me 6% në vitin 2019.
Kjo përfaqëson një përmirësim të ndjeshëm, megjithëse krahasimet me studime më të hershme kërkojnë kujdes. Një analizë e DSA-së e publikuar në vitin 2021 vlerësonte se 29.3% e konsumit të duhanit ishte i paligjshëm, kryesisht për shkak të duhanit të dredhur me dorë dhe shitjeve informale. Dy studimet matin kategori të ndryshme dhe nuk duhet të lexohen si një rënie direkte nga 29.3% në 1.5%
Një treg i vështirë për t’u matur
Përmasat reale të tregtisë së paligjshme të duhanit kanë qenë prej kohësh objekt debatesh.
Në vitin 2024, eksperti Roland Shuperka deklaroi se vlerësimet për tregtinë e paligjshme mund të arrinin në 35–40%, me një kosto të mundshme prej rreth 100 milionë eurosh në vit për ekonominë shqiptare.
Diferencat mes këtyre vlerësimeve dhe studimeve më të fundit tregojnë vështirësinë e matjes së tregut të zi. Cigaret e kontrabanduara, duhani i pataksuar, prodhimi informal dhe importet e padeklaruara nuk maten gjithmonë me të njëjtën metodologji.
Ky problem nuk është vetëm shqiptar. Gjykata Europiane e Audituesve ka theksuar se të dhënat mbi tregtinë e paligjshme të duhanit në Europë mbeten të paplota. Në vitin 2023, cigaret e paligjshme përbënin rreth 8.8% të konsumit në BE.
Rritja e akcizës nuk ka sjellë automatikisht më shumë kontrabandë
Një nga gjetjet kryesore të studimit të fundit lidhet me taksimin.
Sipas përmbledhjes së Doganave, rritja e akcizës nuk është shoqëruar me një zgjerim të ndjeshëm të tregut të paligjshëm të cigareve industriale.
Kjo sfidon argumentin se çmimet më të larta në tregun legal i shtyjnë automatikisht konsumatorët drejt produkteve të paligjshme.
Megjithatë, studimet rekomandojnë që politikat fiskale të shoqërohen me monitorim, zbatim më të fortë të ligjit dhe masa kundër shitjeve informale.
Më shumë produkte po kalojnë përmes tregut legal
Të dhënat doganore tregojnë gjithashtu rritje të aktivitetit formal.
Në tetë muajt e parë të vitit 2026, Administrata Doganore arkëtoi rreth 164.9 miliardë lekë, 6.8 miliardë më shumë se një vit më parë. Të ardhurat nga akciza u rritën me rreth 2 miliardë lekë, ndërsa vetëm cigaret e importuara sollën rreth 1.4 miliardë lekë më shumë.
Këto të dhëna nuk provojnë vetë një zhvendosje nga tregu i paligjshëm drejt atij formal, por janë në përputhje me një rritje të volumit të deklaruar dhe të taksuar.