Last Updated on 23/09/2026 by Monika
Pas dhjetë muajsh negociatash, Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë arritur një marrëveshje të re për sigurinë dhe praninë amerikane në ishullin strategjik të Arktikut. Presidenti amerikan Donald Trump pretendon se marrëveshja i jep Uashingtonit “kontroll të përhershëm” mbi Groenlandën, por teksti i saj nuk parashikon kalimin e pronësisë së territorit te SHBA.
Trump, kryeministrja daneze Mette Frederiksen dhe kryeministri i Groenlandës Jens-Frederik Nielsen nënshkruan marrëveshjen në Nju Jork, në kuadër të punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Dokumenti rikonfirmon të drejtën e SHBA-së për akses dhe prani ushtarake në Groenlandë, ndërsa parashikon edhe rihapjen e dy bazave amerikane, në Narsarsuaq, në jug të ishullit, dhe Mestersvig, në bregun lindor.
Marrëveshja erdhi pas një fushate të gjatë të administratës Trump, e cila ka argumentuar se Danimarka nuk po bën mjaftueshëm për mbrojtjen e Groenlandës përballë pranisë në rritje të Kinës dhe Rusisë në Arktik. Trump kishte kërkuar që Groenlanda t’i kalonte Shteteve të Bashkuara.
Në këtë pikë, marrëveshja përfaqëson një kompromis të rëndësishëm. SHBA-ja zgjeron dhe forcon praninë e saj ushtarake në Groenlandë, por nuk merr pronësinë e ishullit. Negociatat u mbështetën në marrëveshjen e vitit 1951 për mbrojtjen e Groenlandës, e cila i jepte tashmë SHBA-së të drejta të konsiderueshme për ngritjen dhe përdorimin e bazave dhe infrastrukturës ushtarake.
Gjatë Luftës së Ftohtë, SHBA-ja kishte 17 baza dhe rreth 10 mijë trupa ushtarake në Groenlandë. Me kalimin e viteve, kjo prani u reduktua ndjeshëm dhe aktualisht është përqendruar kryesisht në bazën hapësinore Pituffik, në veriperëndim të ishullit.
Duke folur në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, Trump tha se marrëveshja i jep Uashingtonit “kontroll të përhershëm mbi sigurinë dhe të gjitha nevojat e tjera” në Groenlandë. Ai deklaroi gjithashtu se asnjë kundërshtar i SHBA-së nuk do të lejohet të krijojë prani ushtarake apo të bëjë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin e shprehur me shkrim të Uashingtonit.
Çfarë fiton SHBA-ja?
Një nga elementet kryesore të marrëveshjes është neni 10, i cili u jep palëve mundësinë të bllokojnë kontrollin ose ndikimin e konsiderueshëm të shteteve apo investitorëve nga vende që nuk janë anëtare të NATO-s, partnere të NATO-s apo anëtare të BE-së, përveç rasteve kur palët bien dakord se investimi nuk përbën kërcënim për sigurinë kombëtare apo rendin publik.
Kjo i jep SHBA-së një mekanizëm të rëndësishëm për të kundërshtuar investime strategjike nga vende jashtë NATO-s dhe BE-së, veçanërisht në një territor me rëndësi të madhe ushtarake dhe ekonomike.
Marrëveshja ndalon gjithashtu shtetet që nuk janë pjesë e NATO-s të krijojnë instalime ushtarake në Groenlandë. Megjithatë, edhe kjo dispozitë ishte pjesë e marrëveshjes së mëparshme.
Në të njëjtën kohë, NATO mbetet në qendër të sigurisë dhe mbrojtjes së Groenlandës dhe përcaktohet si një pjesë “thelbësore” e së ardhmes së saj.
A është “kontroll i përhershëm”?
Teksti i marrëveshjes nuk i jep SHBA-së sovranitet mbi Groenlandën. Në preambulë ajo njeh shprehimisht sovranitetin dhe integritetin territorial të Danimarkës, si dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje.
Megjithatë, marrëveshja cilësohet si “e përhershme”, çka do të thotë se parashikimet e saj do të vazhdonin të zbatoheshin edhe nëse në të ardhmen groenlandezët do të votonin për shkëputje nga Danimarka.
Groenlanda mbetet politikisht e lidhur me Evropën përmes Danimarkës, por për administratën Trump ajo është një pikë strategjike e Amerikës së Veriut. Pozicioni i saj në Arktik e bën të rëndësishme për radarët, sistemet e paralajmërimit dhe mbikëqyrjen e rrugëve ajrore e raketore në Atlantikun e Veriut dhe Arktik.
Ishulli ka gjithashtu rezerva të konsiderueshme të mineraleve të rralla dhe lëndëve të para kritike. Shkrirja e shtresave të akullit po hap ndërkohë rrugë të reja detare dhe mundësi të reja për aktivitet ekonomik.
Pra, marrëveshja i jep Uashingtonit akses më të madh ushtarak dhe ndikim të konsiderueshëm në çështjet e sigurisë dhe investimeve strategjike, por nuk e transferon Groenlandën nën sovranitetin amerikan.