Më 1 mars 1954, në një nga ditët që do të mbeteshin të gdhendura në historinë politike të Shteteve të Bashkuara, katër nacionalistë portorikanë hapën zjarr nga galeria e vizitorëve mbi sallën e Dhomës së Përfaqësuesve në Kongresi i Shteteve të Bashkuara, duke plagosur katër kongresmenë. Ishte një akt i bujshëm politik, që synonte të tërhiqte vëmendjen e botës ndaj çështjes së pavarësisë së Porto Rikos.
Ngjarja ndodhi rreth orës 14:30, ndërsa ligjvënësit po diskutonin çështje rutinë. Papritur, nga ballkoni i vizitorëve u dëgjuan të shtëna armësh. Brenda pak sekondash, salla u mbush me panik. Deputetët u përkulën nën tavolina, ndërsa rojet e sigurisë vrapuan drejt galerisë.
Sulmi u krye nga katër aktivistë të Partisë Nacionaliste të Porto Rikos: Lolita Lebrón, Rafael Cancel Miranda, Irvin Flores Rodríguez dhe Andrés Figueroa Cordero. Sipas dëshmive, para se të qëllonte, Lebrón kishte shpalosur flamurin e Porto Rikos dhe kishte thirrur “¡Viva Puerto Rico libre!”, duke e shndërruar aktin në një deklaratë të hapur politike.
Katër kongresmenë – Alvin Morell Bentley, Clifford Davis, George Hyde Fallon dhe Kenneth A. Roberts – mbetën të plagosur, por fatmirësisht asnjë nuk humbi jetën. Bentley u godit në gjoks dhe u plagos më rëndë se të tjerët, por arriti të mbijetojë pas ndërhyrjeve mjekësore.
Autorët u arrestuan menjëherë në vendngjarje. Në gjyq, ata deklaruan se veprimi i tyre nuk ishte kundër individëve, por kundër asaj që e konsideronin “kolonializëm amerikan” mbi Porto Rikon. Të katër u dënuan me burgime të gjata federale.
Ngjarja e 1 marsit 1954 ndodhi në një klimë tensioni të lartë politik. Porto Riko, që prej vitit 1898 ishte nën sovranitetin amerikan, kishte marrë statusin e “Commonwealth”-it në vitin 1952, por lëvizjet nacionaliste kërkonin pavarësi të plotë. Sulmi në Kongres erdhi vetëm pak vite pas një tentative për atentat ndaj presidentit amerikan në rezidencën Blair House në vitin 1950, gjithashtu nga nacionalistë portorikanë.
Pas më shumë se dy dekadash burgim, në vitin 1979, presidenti Jimmy Carter ua fali dënimin tre prej tyre, ndërsa Figueroa Cordero ishte liruar më herët për arsye shëndetësore.
Sot, ngjarja mbetet një nga episodet më të rralla të dhunës së armatosur brenda vetë sallës së Kongresit amerikan – një kujtesë dramatike se konfliktet politike dhe çështjet e pazgjidhura kombëtare mund të shpërthejnë edhe në zemër të institucioneve më të fuqishme demokratike.
Përgatiti: L.Veizi