Deklarata e kësaj jave e Arjan Çanit në “Zonë e Lirë”, se sipas një burimi të lartë shtetëror “1 në 10 shqiptarë punojnë si mushka parash”, duhej ta kishte tronditur opinionin publik dhe të ndizte sot një debat të fortë mbi realitetin social e ekonomik të vendit. Edhe pse kjo shifër mbetet e pakonfirmuar dhe e diskutueshme, vetë fakti që ajo tingëllon e besueshme për shumë njerëz tregon një problem shumë më të thellë: perceptimin se ekonomia e nëndheshme është bërë normalitet.
Fenomeni i “mushkave të parasë”, njerëz që udhëtojnë drejt vendeve europiane duke transportuar shuma parash për llogari të grupeve kriminale, është një simptomë ekstreme e mungesës së besimit te puna e ndershme. Në një treg pune me paga të ulëta, mundësi të kufizuara dhe një informalitet të përhapur, tundimi për të fituar shpejt dhe pa shumë mund shpesh zëvendëson përpjekjen e gjatë dhe të pasigurt për t’u ngritur në mënyrë të ligjshme.
Kjo situatë krijon një rreth vicioz. Nga njëra anë, familje të tëra mbështeten në të ardhura të paligjshme, duke e justifikuar si “zgjidhje pragmatike” përballë varfërisë. Nga ana tjetër, kjo ushqen ekonominë kriminale, e cila më pas depërton më thellë në strukturat sociale, duke normalizuar devijimin nga ligji si një rrugë të pranueshme jetese. Në këtë mënyrë, ndershmëria dhe përpjekja e ndershme humbasin vlerë, ndërsa fitimi i shpejtë bëhet standard.
Përtej moralit si koncept dhe parim, problemi ka dimensione të rënda shtetërore. Nëse një pjesë e popullsisë realisht përfshihet në transport të paligjshëm parash, kjo nënkupton dështim institucional: kufij të brishtë, kontrolle të pamjaftueshme, mungesë besimi te drejtësia dhe një ekonomi që nuk arrin të ofrojë mundësi reale zhvillimi. Shqipëria, në këtë perspektivë, rrezikon të shihet jo si vend që synon integrimin, por si nyje e rrjeteve financiare kriminale.
Në përfundim, qoftë edhe si hiperbolë, deklarata e bërë në media shërben si këmbanë alarmi. Ajo na detyron të reflektojmë jo vetëm për fenomenin e “mushkave të parasë”, por për krizën e vlerave, mungesën e besimit te puna e ndershme dhe dështimet e sistemit që e ushqejnë këtë realitet. Nëse nuk adresohen shkaqet e thella ekonomike, sociale dhe institucionale, çdo debat do mbetet vetëm zhurmë, ndërsa plagët e shoqërisë do vazhdojnë të thellohen. m.p.