Përgatiti: Leonard Veizi
Më 13 tetor 1792, në kryeqytetin e ri të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, nisi një nga projektet më të rëndësishme arkitekturore dhe politike të vendit: ndërtimi i rezidencës zyrtare të presidentit, e cila më vonë do të bëhej e njohur në mbarë botën si Shtëpia e Bardhë (The White House).
Në atë kohë, Shtetet e Bashkuara ishin ende një republikë e re, e krijuar pas Luftës Revolucionare Amerikane dhe shpalljes së pavarësisë nga Britania e Madhe më 1776. Nën drejtimin e presidentit të parë, George Washington, vendi po ndërtonte institucionet e veta dhe po krijonte një kryeqytet të ri, i cili do të shërbente si qendër e pushtetit politik federal.
Vendimi për ndërtimin e një rezidence presidenciale ishte pjesë e këtij projekti të madh kombëtar. Ajo duhej të ishte një ndërtesë dinjitoze, funksionale dhe e përshtatshme për të pritur presidentin, familjen e tij, zyrtarët shtetërorë dhe përfaqësuesit e vendeve të tjera.
Projektimi dhe ndërtimi i rezidencës presidenciale
Ideja për ndërtimin e rezidencës presidenciale mori formë në vitin 1791, kur George Washington zgjodhi vendndodhjen e saj në kryeqytetin e ri federal. Për projektimin e ndërtesës u organizua një konkurs arkitekturor, në të cilin fitoi arkitekti irlandez James Hoban, i cili kishte propozuar një projekt të frymëzuar nga arkitektura neoklasike dhe palladiane e Evropës.
Më 13 tetor 1792 u vendos gurthemeli i ndërtesës, në një ceremoni ku morën pjesë përfaqësues të autoriteteve të distriktit dhe masonë. Një hollësi historike me rëndësi është se George Washingtoni nuk ishte i pranishëm në ceremoninë e vendosjes së gurthemelit, megjithëse kishte mbikëqyrur planifikimin dhe kishte miratuar projektin.
Ndërtimi zgjati rreth tetë vjet dhe u përball me vështirësi të shumta, përfshirë mungesën e materialeve, kostot dhe problemet e fuqisë punëtore. Në punimet e ndërtimit u angazhuan punëtorë të paguar, zejtarë dhe njerëz të skllavëruar, përfshirë afrikano-amerikanë, të cilët kryen punë të rënda dhe punime të specializuara. Ky aspekt është një pjesë e rëndësishme e historisë së ndërtesës.
Projekti fillestar parashikonte një rezidencë madhështore, por planet u ndryshuan për arsye praktike dhe ekonomike. Ndryshe nga sa thuhet ndonjëherë, ndërtesa fillestare kishte dy kate kryesore, jo tri kate kryesore. Sot, kompleksi i rezidencës përmban 132 dhoma dhe 35 banja, si dhe hapësira të tjera në disa nivele.
Viti 1800 – Presidenti i parë që banon në Shtëpinë e Bardhë
Në nëntor të vitit 1800, pas përfundimit të pjesës kryesore të ndërtesës, presidenti i dytë i Shteteve të Bashkuara, John Adams, dhe bashkëshortja e tij, Abigail Adams, u vendosën në rezidencën ende të papërfunduar plotësisht.
John Adams u bë kështu presidenti i parë që jetoi në këtë ndërtesë. George Washingtoni, ndonëse ishte presidenti që kishte zgjedhur vendndodhjen dhe mbështetur ndërtimin e saj, nuk pati mundësinë të banonte aty, sepse mandati i tij përfundoi përpara se rezidenca të bëhej e banueshme.
Me vendosjen e familjes Adams, ndërtesa filloi të shërbente njëkohësisht si shtëpi e presidentit dhe si qendër e veprimtarisë së administratës federale.
Viti 1814 – Zjarri gjatë luftës me Britaninë
Një nga momentet më dramatike në historinë e Shtëpisë së Bardhë ndodhi më 24 gusht 1814, gjatë Luftës së vitit 1812 midis Shteteve të Bashkuara dhe Britanisë së Madhe.
Forcat britanike hynë në Uashington dhe i vunë zjarrin ndërtesave kryesore qeveritare, përfshirë rezidencën presidenciale. Zjarri shkaktoi dëme të mëdha në ambientet e brendshme dhe nxiu muret prej guri.
Pas përfundimit të luftimeve, nisi rindërtimi i ndërtesës. Arkitekti James Hoban u angazhua sërish për të drejtuar punimet dhe për të rikthyer rezidencën në funksion. Presidenti James Monroe u vendos në ndërtesën e rindërtuar në vitin 1817.
Si e mori emrin “Shtëpia e Bardhë”?
Për shumë vite, ndërtesa njihej me emra të ndryshëm, si “President’s House” (Shtëpia e Presidentit) dhe “Executive Mansion” (Rezidenca Ekzekutive).
Emri “White House” lidhet me pamjen e jashtme të ndërtesës, muret e së cilës u zbardhën me gëlqere që në vitin 1798, për t’i mbrojtur nga ndikimet e motit. Emërtimi përdorej në mënyrë jozyrtare që në fillim të shekullit XIX, por u bë emri zyrtar në vitin 1901, gjatë presidencës së Theodore Rooseveltit.
Roosevelt vendosi që emri “White House” të përdorej zyrtarisht, duke i dhënë ndërtesës identitetin me të cilin njihet sot në të gjithë botën.
Shtëpia e Bardhë në shekujt XX dhe XXI
Gjatë historisë së saj, ndërtesa ka kaluar nëpër shumë zgjerime dhe rikonstruksione. Në shekullin XIX u shtuan elemente arkitekturore, si portikët verior dhe jugor, ndërsa në vitin 1902, gjatë presidencës së Theodore Rooseveltit, u krye një riorganizim i madh që përfshiu krijimin e Krahut Perëndimor, ku u vendosën zyrat presidenciale.
Një tjetër ndërhyrje madhore ndodhi gjatë presidencës së Harry S. Trumanit, nga viti 1948 deri më 1952. Për shkak të problemeve serioze strukturore, pjesa më e madhe e brendshme u çmontua dhe u rindërtua, ndërsa muret e jashtme historike u ruajtën.
Sot, Shtëpia e Bardhë ndodhet në adresën 1600 Pennsylvania Avenue NW, në Uashington, DC. Ajo është rezidenca zyrtare dhe zyra kryesore e presidentit të Shteteve të Bashkuara, si dhe një simbol i rëndësishëm i demokracisë amerikane dhe i historisë politike të vendit.
Përveç funksionit të saj administrativ, ndërtesa pret takime diplomatike, ceremoni shtetërore dhe vizita të udhëheqësve nga e gjithë bota. Ajo mbetet një nga ndërtesat më të njohura dhe më të rëndësishme politikisht në historinë moderne.
Përfundim
Vendosja e gurthemelit më 13 tetor 1792 shënoi fillimin e një historie që vazhdon prej më shumë se dy shekujsh. Nga një projekt i një republike të re, Shtëpia e Bardhë u shndërrua në qendrën simbolike të presidencës amerikane, duke përjetuar luftëra, zjarre, rindërtime dhe ndryshime të mëdha politike.
Historia e saj nuk është vetëm historia e një ndërtese, por edhe historia e zhvillimit të Shteteve të Bashkuara, e presidentëve që kanë jetuar aty dhe e njerëzve që kontribuuan në ndërtimin dhe ruajtjen e saj.