Në prill të vitit 1800, themelohet Biblioteka e Kongresit Amerikan
Nga Leonard Veizi
Në agimin e asaj epoke ku historia shkruhej me barut dhe vullnet, Amerika po mësonte se liria nuk mbrohej vetëm me shpata, por mbi të gjitha me shkronja. Përpara se muret e Uashingtonit të ngriheshin plotësisht, u ndërtua një kështjellë tjetër, e padukshme dhe e heshtur: kështjella e mendimit. Ishte viti 1800, një kohë kur një komb i ri po kërkonte të gjente zërin e tij në korin e vjetër të botës, duke kuptuar se pushteti pa dije ishte thjesht një tiran i radhës.
Në këtë kontekst, Presidenti Xhon Adams nënshkroi një akt që në dukje ishte thjesht administrativ, por në thelb ishte një deklaratë pavarësie intelektuale. Me një fond modest prej 5,000 dollarësh, lindi ajo që sot e njohim si Biblioteka e Kongresit. Librat e parë, ironikisht, udhëtuan mbi dallgët e Atlantikut nga Londra — kryeqyteti i perandorisë nga e cila sapo ishin shkëputur. Ishte një pranim i faktit se dija nuk ka atdhe, por kur ajo hidhet në letër, bëhet shtylla kurrizore e një republike.
Prova e zjarrit
Por historia rrallëherë ecën në rrugë të shtruara. Në vitin 1814, fati i këtij koleksioni u përball me barbarinë e luftës. Trupat britanike, në një akt hakmarrjeje që kërkonte të shlyente kujtesën e kundërshtarit, dogjën Kapitolin. Flakët nuk kursyen asgjë. Ajo që nisi si një projekt iluminist, u shndërrua brenda natës në një grumbull hiri të zi.
Megjithatë, këtu fillon mrekullia e vërtetë editoriale e këtij institucioni: Dija ka një veti feniksi. Rilind nga hiri.
Shkrumbimi i bibliotekës nuk solli dorëzimin, por një rilindje edhe më monumentale. Ishte Thomas Xhefersonai që ofroi koleksionin e tij personal — një bibliotekë që nuk njihte kufij tematikë, duke e shndërruar institucionin nga një arkiv thjesht ligjor në një depo universale të mendimit njerëzor. Ai e kuptoi se për të qeverisur një popull të lirë, ligjvënësit duhet të kenë qasje në çdo ide, nga filozofia te shkenca.
Universi mes rafteve
Sot, ajo që nisi si një dhomë e vogël me libra të porositur me listë, është shndërruar në një oqean të pamatë informacioni. Me mbi 23.5 milionë libra të kataloguar, Biblioteka e Kongresit nuk është thjesht një ndërtesë në Uashington; ajo është dëshmia e gjallë se asnjë zjarr, sado i nxehtë, nuk mund ta shkrijë dot të vërtetën e shkruar.
Historia e kësaj biblioteke na kujton se investimi në dije nuk është kurrë një shpenzim “modest”, por një sigurim jetësor për demokracinë. Nëse zjarri i 1814-ës tentoi të fshinte identitetin e një kombi, rezultati ishte i kundërt: ai vetëm sa e kaliti vullnetin për ta bërë dijen të paprekshme. Sepse librat mund të digjen, por drita që ata lëshojnë mbetet e gdhendur në ndërgjegjen e kohës.
Dija nuk është luks; është mburoja e fundit e lirisë.