Përgatiti: Leonard Veizi
Në fillim të vitit 1936, në një kohë kur Europa ishte duke u dridhur nga pasojat e Luftës së Parë Botërore dhe tensionet ndërkombëtare po rriteshin, dy liderë të fuqishëm, Adolf Hitler i Gjermanisë dhe Benito Musolini i Italisë, nënshkruan një marrëveshje që do të shënonte një moment kyç në historinë e shekullit të 20-të. Aleanca e tyre, e njohur si Boshti Romë-Berlin, ishte një lëvizje që krijoi një lidhje të ngushtë midis dy regjimeve fashiste dhe përshpejtoi një proces të papërmbajtur që do të çonte në shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore. Ky bosht, si një simbol i forcës dhe ambicies, shënoi një hap të rëndësishëm në formimin e një rrethimi të ri politik dhe ushtarak që do të trondiste botën për disa dekada.
Rrethanat që çuan në krijimin e boshtit
Për të kuptuar arsyet që i shtynë Hitlerin dhe Musolinin të formonin këtë aleancë, duhet të shqyrtojmë gjendjen politike dhe ndërkombëtare të asaj kohe.
Itali kishte arritur të fitonte njëfarë dominimi në Europë nën regjimin fashist të Benito Mussolinit. Ai kishte aspirata për të zgjeruar territorin italian dhe kishte filluar të ndërmerrte ekspansionizëm, siç ishte pushtimi i Etiopisë në vitin 1935, i cili e çoi në përkeqësimin e marrëdhënieve me Kombet e Bashkuara dhe fuqitë perëndimore. Mussolini po kërkonte mbështetje për ambiciet e tij në Afrikë dhe Europë, dhe kështu u afrua me Gjermaninë.
Gjermania ishte në një periudhë të rëndësishme nën udhëheqjen e Adolf Hitlerit, i cili ishte ngjitur në pushtet si diktator në vitin 1933. Ai synonte të rivendoste lavdinë e humbur të Gjermanisë pas humbjes në Luftën e Parë Botërore dhe trajtimit të ashpër të vendit në Traktatin e Versajës. Hitler kërkonte të zgjeronte territorin e Gjermanisë, të krijonte një “hapësirë jetësore” për popullsinë gjermane dhe të zhvillonte një strategji për t’u bërë një superfuqi globale.
Krijimi i Boshtit Romë-Berlin
Në këtë kuadër, më 25 tetor 1936, Hitler dhe Musolini nënshkruan një traktat aleance, i cili përmbante marrëveshje për bashkëpunim politik, ushtarak dhe ekonomik. Kjo marrëveshje u quajt Boshti Romë-Berlin, dhe ka shënuar krijimin e një lidhjeje të ngushtë midis dy regjimeve fashiste. Ky bosht do të bëhej një forcë e rëndësishme në përballjen e ardhshme me fuqitë demokratike të Europës, si dhe me Bashkimin Sovjetik.
Benito Musolini deklaroi më 1 nëntor se të gjitha vendet e tjera evropiane nga ajo kohë do të rrotulloheshin në boshtin Romë-Berlin, duke krijuar kështu termin “Boshti” aoi sië u njoh në ghuhën italiane: Asse
Përveç kësaj marrëveshje, Boshti Romë-Berlin shënoi një moment kritik të izolimit të shteteve të tjera europiane, si Britania e Madhe dhe Franca, të cilat ishin gjithashtu të shqetësuara nga rritja e pushtetit të Hitlerit dhe ambiciet ekspansioniste të Musolinit.
Japonia i bashkohet Boshtit
Hapi i dytë pothuajse i njëkohshëm ishte nënshkrimi i nëntorit 1936 i Paktit Anti-Comintern, një traktat antikomunistik midis Gjermanisë dhe Japonisë. Italia u bashkua me Paktin në vitin 1937. “Boshti i Romës dhe Berlinit” u bë një aleancë ushtarake në vitin 1939 nën të ashtuquajturën “Pakti i Çelikut”, me Paktin Trepalësh të vitit 1940 që çoi në integrimin e qëllimeve ushtarake të Gjermanisë, Italisë dhe Japonisë.
Pasojat dhe ndikimi në Luftën e Dytë Botërore
Marrëveshja mes Hitlerit dhe Musolinit kishte pasoja të mëdha për zhvillimin e ngjarjeve të Luftës së Dytë Botërore. Pas kësaj, aleanca midis dy shteteve do të forcëzohej, dhe shumë shpejt u shfaq në një sërë ngjarjesh të tjera që shpejtonin shpërthimin e luftës.
Pushtimi i Spanjës (1936–1939): Gjermania dhe Italia e mbështetën Françisko Franko-n në Luftën Civile Spanjolle, një konflikt që shërbeu si një mundësi për të testuar teknologjitë ushtarake dhe për të forcëzuar lidhjet midis regjimeve.
Pushtimi i Polonisë (1939): Pasi që Boshti Romë-Berlin ishte themeluar, një aleancë mes Gjermanisë dhe Italisë do të çonte në shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore. Pushtimi i Polonisë nga Gjermania më 1 shtator 1939, dhe më pas sulmi nga Rusia, i detyruan Britaninë dhe Francën të shpallin luftë ndaj Gjermanisë.
Zgjerimi i luftës: Boshti Romë-Berlin e solli Gjermaninë dhe Italinë në një pozicion të fuqishëm, por njëkohësisht, kjo aleancë do të përballej me shumë vështirësi. Pushtimet e mëtejshme të territoreve të tjera, si për shembull në Ballkan dhe Afrikë, do të provonin të dëmshëm për aleatët. Lufta do të zhvillohej në shumë fronte dhe do të kërkonte burime dhe njerëz të shumtë.
Në fund
Si përfundim, Boshti Romë-Berlin nuk ishte vetëm një marrëveshje midis dy liderëve fashistë, por një ngjarje që do të formësonte një periudhë të errët të historisë botërore. Ai theksoi fuqizimin e diktaturave fashiste dhe përshpejtoi ngjarjet që do të çonin në Luftën e Dytë Botërore, duke krijuar një klimë tensioni dhe pasigurie që do të trondiste botën për shumë vite.