Përgatiti: Leonard Veizi
Në historinë moderne, pak kapituj janë shkruar me një bojë aq të errët sa ai i 18 nëntorit 1978. Në shpirtin e xhunglës së thellë të Guajanës, në një hapësirë të quajtur thjesht Xhonstaun, një ëndërr njerëzore u shndërrua në makth, duke lënë pas një gjurmë helmuese që tronditi ndërgjegjen e globit. Ky komunitet, i ngritur në tokën e lagësht, pretendonte të ishte “Parajsa Socialiste” – një strehë e barazisë dhe dashurisë utopike. Por në errësirën e natës tropikale, Utopia vdiq. Nën urdhrat pëshpëritës, por të hekurt të një njeriu që ata e thërrisnin “Ati” – Xhim Xhons – qindra burra, gra dhe fëmijë u drejtuan drejt një fundi të paimagjinueshëm. Ishte katastrofa shpirtërore e shekullit: fundi i një besimi të shpërfytyruar dhe lindja e një prej kapitujve më të frikshëm të manive të kulteve…
…Më 18 nëntor 1978, xhungla e dendur dhe zakonisht e heshtur e Guajanës u bë dëshmitare e një ngjarjeje që tejkalonte logjikën. Në ajrin e rëndë të mesditës, qetësia tropikale u copëtua nga një valë e vetme e tmerrit: britmat, lutjet e fundit dhe grahmat e dëshpërimit të qindra njerëzve që u shkrinë me shpejtësi në një heshtje absolute, thuajse kozmike. Kjo nuk ishte thjesht mungesë zëri – ishte pesha e fundit e një tragjedie që vulosi tmerrin në histori.
Xhonstaun-i, i predikuar si “Arka e fundit e Shpëtimit” nga Xhim Xhons, u shndërrua brenda pak minutash në një Fushë Mortore të llahtarshme: rreth 918 trupa, kova të përmbysura me Cianid, dhe 270 fëmijë të pafajshëm, jeta e të cilëve u mbyll pa pasur asnjë mundësi për të zgjedhur.
Ishte dita kur një komunitet i tërë u zhyt në terrin e vetëkrijuar; dita kur bindja e verbër u pagua me koston më të lartë; dita kur bota kuptoi se një njeri i vetëm – i çmendur, por karizmatik, i pushtuar nga mania e kontrollit – mund të transformojë utopinë në varr masiv, duke shkatërruar çdo gjë në emër të shpëtimit.
Xhim Xhons dhe ngritja e Tempullit të Popullit
Xhim Xhons, një predikues karizmatik por gjithnjë e më autoritar, themeloi Tempullin e Popullit në vitet ’50. Ai predikonte barazi racore, drejtësi dhe bashkim shoqëror, duke tërhequr mijëra besimtarë.
Por pas fasadës idealiste fshihej një njeri i obsestuar pas pushtetit. Me vite, Tempulli u shndërrua nga një lëvizje fetare në një strukturë totalitare ku besnikëria ndaj Xhonsit ishte e pakushtëzuar.
Për të shmangur hetimet dhe akuzat në SHBA, ai zhvendosi qindra pasues në Gujanën e largët, ku ndërtoi vendbanimin e izoluar që e quajti Xhonstaun.
Xhonstaun – nga ëndrra utopike në kamp frike
Fillimisht, vendbanimi paraqitej si një parajsë tropikale, e ndërtuar mbi vetëqëndrueshmëri dhe solidaritet. Por shumë shpejt u kuptua se gjithçka ishte një gënjeshtër e madhe.
Regjimi i Xhonsit ishte i hekurt: punë të detyruara, mbikëqyrje 24 orëshe, mungesë komunikimi me botën e jashtme, ushqim i pakët dhe propaganda e përditshme që ushqente frikë e paranojë.
I sëmurë dhe i varur nga drogat, Xhons e ushqente komunitetin me frikë nga “armiq të padukshëm” dhe paralajmëronte se vdekja kolektive do të ishte “akt heroik”.
Vizita e kongresmenit Leo Rajën dhe çarja e murit të frikës
Në nëntor 1978, kongresmeni amerikan Leo Rajën shkoi në Xhonstaun për të hetuar raportet e abuzimit dhe mbajtjes peng të anëtarëve.
Gjatë largimit të tij, disa pasues të dëshpëruar i kërkuan të shpëtonin me të.
Në aeroportin e Port Kajtumës, militantët e Tempullit të Popullit sulmuan delegacionin. Rajën dhe katër të tjerë u vranë me armë.
Ky akt i rëndë e shtyu Xhonsin drejt vendimit fatal.
Vetëvrasja masive – “Pini helmin, shokë!”
Pasi mori vesh vrasjen e kongresmenit, Xhons mblodhi komunitetin në pavilonin qendror. Me një zë të drobitur, të çakorduar nga paranoja, ai dha urdhrin më makabër të historisë moderne:
të gjithë duhej të vdisnin.
Fillimisht u helmuan fëmijët — të detyruar nga nënat e tyre, që mbaheshin nga rojet. Ulërima të pafajshme mbushën ajrin derisa gjithçka u kthye në një kakofoni dëshpërimi.
Pastaj erdhi radha e të rriturve, të cilët u detyruan të pinin helmin me cianur të përzier me lëng.
Fotografitë e gjetura më vonë treguan skenën më të urryer të shekullit XX: qindra trupa të shtrirë tokë pas toke, sikur kërkonin të kapeshin pas njëri-tjetrit edhe në vdekje.
918 të vdekur – një plagë e hapur në ndërgjegjen botërore
Tragjedia u bë menjëherë lajmi më tronditës në botë. 918 njerëz ishin shuar, pa asnjë të ardhme, pa asnjë shpresë. Në mesin e tyre: 270 fëmijë.
Xhim Xhons u gjet i vdekur nga një e shtënë në kokë – me shumë gjasa vetëvrasje.
Deri në ngjarjen e Uejkos më 1993, Xhonstaun ishte humbja më e madhe e jetëve amerikane në një incident jo-natyror, pas 11 shtatorit 2001.
Trashëgimia e hidhur e Xhonstaun-it
Xhonstaun mbetet një paralajmërim i frikshëm për botën: Si mundet që një komunitet i tërë t’ia dorëzojë jetën një njeriu të vetëm? Si mund bindja e verbër, frika dhe izolimi të krijojnë rrugën drejt katastrofës?
Tragjedia studjohet sot si shembulli më ekstrem i manipulimit psikologjik, i abuzimit të pushtetit dhe i rrezikut që mbartin kultet e personalitetit. Ajo na kujton, në mënyrën më të dhimbshme të mundshme, se kur një njeri vetëshpallet profet dhe merr kontroll të pakufizuar, fundi mund të jetë vetëm një: humnerë.
Masakra e 1978-s është plagë, paralajmërim dhe kujtesë njëherësh — një histori e errët që nuk guxon të harrohet.