Një përballje vendimtare në teatrin e Paqësorit gjatë Luftës së Dytë Botërore
Më 23 tetor 1944, në ujërat rreth ishullit Leyte të Filipineve, nisi një nga betejat më të mëdha detare në histori: Beteja e Gjirit të Leytes. Ajo përfaqësonte një pikë kthese në luftën në Paqësor mes Shteteve të Bashkuara (në aleancë me Australinë dhe vende të tjera aleate) dhe Perandorisë Japoneze. Kjo betejë ishte thelbësore për rikthimin e amerikanëve në Filipine — një premtim i bërë më herët nga gjenerali Douglas MacArthur, i cili ishte detyruar të tërhiqej nga Filipinet në vitin 1942.
Konteksti strategjik
Qëllimi i SHBA-së: Të rimarrë kontrollin e Filipineve si hap i rëndësishëm drejt Japonisë dhe për të prerë rrugët e furnizimit japonez nga Azia Juglindore.
Qëllimi i Japonisë: Të ndalë përparimin amerikan dhe të shkaktojë humbje të mëdha, duke përdorur gjithë fuqinë e saj të mbetur detare.
Përmasat dhe përfshirja ushtarake
Beteja përfshiu:
Më shumë se 200,000 trupa të përfshira (tokësore, detare dhe ajrore).
Rreth 300 anije luftarake (përfshi aeroplanmbajtëse, kryqëzorë, destrojerë dhe nëndetëse).
Mbi 1,500 avionë luftarakë.
Kjo e bën Betejën e Gjirit të Leytes betejën më të madhe detare të Luftës së Dytë Botërore — dhe sipas shumë historianëve, ndoshta më të madhen në histori për nga përmasat dhe intensiteti.
Zhvillimi i betejës: katër përplasje madhore
Beteja u zhvillua në katër përplasje të ndara, që ndodhën pothuajse njëkohësisht:
Beteja e Detit të Sibuyan-it (24 tetor): Forcat amerikane fundosën anijen më të madhe japoneze të betejës, Musashi.
Beteja e Surigao Strait (në natën mes 24-25 tetorit): Një nga përplasjet e fundit detare “anije kundër anijeje” në histori. Flota japoneze pësoi humbje të mëdha.
Beteja e Cape Engaño (25 tetor): Një diversion i Japonisë me aeroplanmbajtëse që u shkatërruan nga amerikanët.
Beteja e Samar-it (25 tetor): Një përballje heroike ku forcat më të vogla amerikane përballuan me sukses një flotë shumë më të madhe japoneze.
Kamikazët: përdorimi i parë masiv
Gjatë kësaj beteje, Japonia nisi përdorimin për herë të parë në mënyrë të organizuar të sulmeve kamikaze — pilotë vetëvrasës që përplaseshin me avionët e tyre kundër anijeve aleate. Ky lloj sulmi solli dëme të konsiderueshme dhe paralajmëroi për brutalitetin e luftës që do të vazhdonte.
Humbjet
Humbjet japoneze:
Rreth 13,000 trupa të vrarë
Rreth 26 anije luftarake të fundosura
300 avionë të rrëzuar
Humbjet aleate (SHBA & Australi):
Mbi 3,000 të vrarë
Disa anije dhe avionë të humbur, por shumë më pak krahasuar me japonezët.
Pasojat dhe rëndësia historike
Japonia nuk do të kishte më kurrë një flotë efektive detare — forcat e saj detare u shkatërruan në masë. Filipinet u çliruan pas disa muajsh luftimesh intensive tokësore, duke i prerë Japonisë linjat jetike të furnizimit me naftë dhe materiale nga Azia Juglindore.
Kjo betejë e shpejtoi fundin e luftës në Paqësor dhe përgatiti terrenin për sulmet e ardhshme në ishujt japonezë, si Iwo Jima dhe Okinawa.
Trashëgimia
Beteja e Gjirit të Leytes mbetet:
Simbol i kurajës dhe sakrificës së trupave aleate dhe atyre filipinase.
Një nga shembujt më të fortë të luftës detare moderne.
Një nga momentet kyçe në realizimin e fitores aleate në Paqësor.
Në fund, fitorja e SHBA-së dhe aleatëve në Leyte nuk ishte vetëm një triumf ushtarak — ishte një hap vendimtar drejt fundit të Luftës së Dytë Botërore në Azi.
Përgatiti: L.Veizi