Më 20 korrik të vitit 356 para erës sonë, në Pela, kryeqytetin e Mbretërisë së Maqedonisë, lindi Aleksandri i Madh, një nga figurat më të mëdha ushtarake dhe politike të historisë. Djali i mbretit Filipi II dhe i Olimpias së Epirit, ai u edukua nga filozofi Aristotel dhe, që në moshë të re, shfaqi aftësi të jashtëzakonshme si komandant dhe udhëheqës.
Pas vrasjes së Filipit II në vitin 336 p.e.s., Aleksandri mori fronin dhe, brenda pak vitesh, shkatërroi Perandorinë Perse, pushtoi Azinë e Vogël, Sirinë, Egjiptin, Mesopotaminë dhe arriti deri në luginën e lumit Ind në Indi. Ai nuk ishte vetëm pushtues, por edhe themelues qytetesh dhe përhapës i kulturës helenistike. Gjatë fushatave të tij themeloi rreth 20 qytete që mbanin emrin Aleksandri, ndër të cilat më e njohura është Aleksandria e Egjiptit, e cila u bë një nga qendrat më të rëndësishme të dijes dhe kulturës në botën antike.
Aleksandri ishte biri i Filipit II të Maqedonisë dhe i Olimpias, princeshë e Epirit, një mbretëri e lashtë në territorin e sotëm të Shqipërisë jugore dhe Greqisë veriperëndimore. Origjina etnike e maqedonasve të lashtë mbetet objekt debatesh historiografike, ndërsa Olimpia i përkiste dinastisë molose të Epirit. Në traditën klasike, Aleksandri e konsideronte veten pasardhës shpirtëror të Akilit dhe e mbante gjithmonë me vete një kopje të “Iliadës”, duke e marrë heroin homerik si model të trimërisë.
Si vdiq Aleksandri i Madh?
Vdekja e Aleksandrit mbetet një nga misteret më të mëdha të historisë. Ai ndërroi jetë më 10 ose 11 qershor 323 p.e.s., në Babiloni, në moshën vetëm 32-vjeçare, pasi u sëmur papritur me temperaturë të lartë dhe gjendja e tij u përkeqësua gjatë rreth dy javëve.
Burimet antike përshkruajnë se ai pati ethe, dobësi progresive dhe humbi gradualisht aftësinë për të komanduar ushtrinë. Shkaku i saktë i vdekjes nuk dihet, sepse nuk ekziston asnjë dëshmi mjekësore përfundimtare. Historianët dhe studiuesit kanë paraqitur disa hipoteza:
-Malaria, e zakonshme në rajonin e Babilonisë;
-Ethet tifoide, të cilat përputhen me shumë nga simptomat e përshkruara;
-Një infeksion i rëndë bakterial ose viral;
Komplikime të shkaktuara nga plagët e shumta të marra në beteja dhe lodhja ekstreme pas viteve të pandërprera të luftës;
Hipoteza e helmimit është përmendur që në Antikitet, por shumica e historianëve modernë e konsiderojnë atë të pambështetur nga provat.
Pas vdekjes së tij, perandoria gjigante që kishte ndërtuar u copëtua nga gjeneralët e tij, të njohur si Diadokët, duke krijuar mbretëritë helenistike që dominuan Lindjen e Afërt dhe Mesdheun për disa shekuj.
Trashëgimia e Aleksandrit është e jashtëzakonshme. Ai ndryshoi ekuilibrat politikë të botës antike, bashkoi për herë të parë territore nga Ballkani deri në Indi dhe krijoi kushtet për përhapjen e kulturës helenistike, e cila ndikoi në zhvillimin e qytetërimit mesdhetar dhe lindor. Emri i tij u bë sinonim i gjeniut ushtarak dhe ambicies së pakufishme. Edhe sot, akademitë ushtarake në mbarë botën studiojnë strategjitë dhe manovrat e tij, ndërsa figura e Aleksandrit të Madh mbetet një nga simbolet më të fuqishme të historisë universale.
Përgatiti: L.Veizi