Last Updated on 21/08/2025 by adminfjala
Në mesin e viteve ’60, Beatles iu drejtuan botës së muzikantëve më eksperimentalë të kohës. Paul McCartney tregon se si shumë nga kryeveprat “të çuditshme” të katërshes dolën nga shpikjet e tyre tingullore.
Elizabeth Alker
Është një pasdite e kthjellët tetori dhe unë po pres në një korridor të gjatë të veshur me dru, në një shtëpi të vjetër të shndërruar në studio në Londër, për t’u ftuar në zyrën e Paul McCartney. Jam veshur sa më mirë dhe përpiqem të kontrolloj emocionet. Jam këtu për t’i folur mbi një aspekt të karrierës së tij që rrallë diskutohet, por që, sipas meje, e forcoi reputacionin e tij si një forcë kompozicionale botërore dhe e bëri Beatles grupin më interesant dhe më me ndikim të të gjitha kohërave.
Në mesin e viteve 1960, përveç se kryesonin klasifikimet, çonin një brez vajzash në histeri dhe ishin qendra e vëmendjes mediatike, Beatles gjithashtu po njiheshin me veprën e kompozitorëve më të guximshëm të muzikës klasike moderne.
McCartney pa komunistin dhe improvizuesin e lirë Cornelius Cardew të luante piano të përgatitur në Royal College of Art në Londër. Ai dëgjoi Karlheinz Stockhausen-in të fliste mbi zhvillimin e tingullit të sintetizuar. Dhe takoi Delia Derbyshire (“Ishte në një barakë në fund të kopshtit, plot me makina”) për t’i propozuar krijimin e një kolone zanore elektronike për Yesterday. Ai ndoqi gjithashtu një ligjëratë nga Luciano Berio, kompozitori italian dhe eksperimentuesi elektronik, i cili më vonë aranzhoi disa këngë të Beatles për gruan e tij të parë, këngëtaren mezzo-soprano Cathy Berberian.
McCartney tregon gjithashtu se Beatles morën frymëzim nga vepra Radio Music (1956) e John Cage për një nga këngët e tyre më të famshme: “Cage kishte një pjesë ku thjesht kthente butonin e radios nga një skaj në tjetrin, duke kaluar rastësisht nëpër stacione. Këtë ide e solla unë tek I Am the Walrus. Thashë: ‘Duhet të jetë rastësore.’ Dhe ndodhi që në atë moment të kapnim Shakespeare – Mbreti Lir. Ishte e mrekullueshme që ai tekst i folur doli aty. Dhe kjo vinte nga Cage.”
Në zyrën e tij, ulur në një divan prej kadifeje të purpurt, McCartney flet me të njëjtën energji të pashtershme që e ka udhëhequr për më shumë se 60 vjet. Ai shpesh, në mënyrë të dashur, sigurohet të shpjegojë çdo gjë: “E di, John Lennon?” (Unë po.) “E di këngën Yesterday?” (Po.) Ai duket i lumtur të flasë më shumë për njerëzit që i zgjeruan horizontin sesa për arritjet e tij personale.
Dy njerëz që patën ndikim të madh ishin Pierre Schaeffer dhe Pierre Henry, kompozitorë francezë që në vitet 1940-1950 krijuan stilin musique concrète. Ata regjistronin tinguj natyrorë ose të gjetur – si lehja e qenit, fishkëllima apo ritmi i trenit – dhe përmes manipulimit me magnetofon, i shndërronin në kolazhe abstrakte e trulluese. Këto eksperimente ishin thelbi i psikedelisë.
“Jo çdo gjë që shohim është e qartë dhe figurative,” thotë McCartney, duke treguar një pikturë të Willem de Kooning pranë tij. “Edhe kur sheh abstrakte me sy mbyllur, mendja jonë e njeh. Kështu ishte edhe me muzikën. Edhe pse ishim në një drejtim tjetër nga kompozitorët klasikë, ne ishim të barabartë në dëshirën për liri.”
Pasi bleu magnetofonë Brenell, McCartney nisi të krijonte tape loops në shtëpi dhe i solli në Abbey Road gjatë regjistrimit të Tomorrow Never Knows. “Vendosa makina që të krijonin zhurma, fishkëllima, shpërbërje. Ato të çonin në një botë tjetër – ishin të paparashikueshme, dhe kjo i shkonte përshtat këngës.” Rezultati: një teksturë zanore tronditëse që theu çdo rregull të muzikës pop.
Më vonë, edhe Lennon bleu magnetofonë dhe krijoi Revolution 9. “John e adhuronte çmendurinë e saj,” thotë McCartney. Ai vetë preferonte t’i përdorte “në mënyrë të kontrolluar” brenda formatit të këngës pop. Ky kontrast fryti një lloj të ri muzike pop inteligjente dhe avangarde, e cila rrëzoi status quo-në.
“Fillimisht mendonim: ‘Publiku do një këngë pop.’ Por pastaj lexonim për William Burroughs dhe teknikën e tij të ‘cut-up’ dhe thoshim: ‘Ai pati publik, pse jo edhe ne?’ Në fund vendosëm që publiku do të vinte me ne në këtë rrugëtim.”
Në fund të bisedës, e pyes McCartney-n nëse ndonjëherë u ndje i kufizuar nga pritshmëritë e fansave apo nga mungesa e një formimi klasik. Ai përgjigjet se gjithmonë ka ndjerë liri – kryesisht falë bashkëshortes së tij Linda-s: “Ajo thoshte: ‘Lejohet.’ Dhe kjo për mua ndriçonte qiellin. Mendova: ‘Po, lejohet.’”
Përgatiti për botim: L.Veizi