Last Updated on 09/09/2025 by adminfjala
Pas marrëveshjeve të imponuara nga fuqitë e Boshtit, më 30 gusht 1940, u nënshkrua i ashtuquajturi Arbitrazhi i Dytë i Vjenës.
Me këtë vendim, Gjermania naziste dhe Italia fashiste ia dhanë Transilvaninë Veriore Hungarisë, duke e shkëputur nga Rumania.
Ky akt shkaktoi tensione të forta ndëretnike, sidomos mes shumicës rumune në zonë dhe autoriteteve të reja hungareze.
Ngjarjet e 9 shtatorit 1940 në Treznea
Treznea është një fshat në qarkun e Sălaj, në Transilvani. Pas hyrjes së trupave hungareze në zonë, popullsia vendase rumune u gjend përballë një terrori të menjëhershëm.
Më 9 shtator 1940, njësi ushtarake hungareze, të shoqëruara nga civilë ekstremistë hungarezë, hynë në fshat.
Ata hapën zjarr pa dallim mbi banorët rumunë dhe hebrenj. Shumë shtëpi u dogjën dhe banorë të paarmatosur u masakruan brutalisht.
Bilanci i viktimave
Burime të ndryshme japin shifra të ndryshme:
Sipas raporteve rumune, përafërsisht 86 civilë u vranë.
Disa dëshmi gojore flasin për mbi 90 viktima, përfshirë gra, fëmijë dhe të moshuar.
Viktimat ishin kryesisht rumunë etnikë dhe hebrenj, duke treguar karakterin etnik dhe antisemit të masakrës.
Pasojat dhe jehona
Masakra e Trezneas u bë simbol i represionit dhe terrorit që shoqëroi pushtimin hungarez në Transilvani gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Ngjarje të ngjashme ndodhën edhe në fshatra të tjera, si Ip (mesnatën e 13–14 shtatorit 1940), ku u masakruan mbi 150 civilë rumunë.
Në propagandën rumune pas vitit 1945, këto masakra u përdorën për të dëshmuar politikën e asimilimit dhe dhunës hungareze, por ato mbeten të dokumentuara edhe nga dëshmitë ndërkombëtare.
Sot, në Treznea ka një monument përkujtimor, dhe çdo vit mbahet një ceremoni për viktimat e masakrës.
Rëndësia historike
Masakra e Trezneas është një nga ngjarjet më të errëta të marrëdhënieve rumuno-hungareze në shekullin XX.
Ajo ilustron se si vendimet e imponuara nga fuqitë e mëdha (në këtë rast arbitrazhi i Vjenës) prodhuan armiqësi të dhunshme lokale dhe viktima të pafajshme.
Për Transilvaninë, këto ngjarje mbeten ende plagë historike, duke kujtuar rrezikun e nacionalizmit ekstrem dhe politikave të dhunshme etnike.
Përgatiti: L.Veizi