Më 19 tetor 1921, Portugalia u trondit nga një nga ngjarjet më dramatike dhe të dhunshme të historisë së saj moderne, e cila do të njihej më vonë si “Noite Sangrenta” – “Nata e Përgjakur”. Në atë mbrëmje të errët, kryeministri António Granjo u vra brutalisht, së bashku me disa personalitete të tjera të shquara të jetës politike, në një valë terrori që përfshiu kryeqytetin, Lisbonën.
Ngjarja ndodhi në kontekstin e një periudhe tejet të paqëndrueshme për Republikën e Parë Portugeze (1910–1926), e cila ishte e përfshirë në krizë të thellë politike, me qeveri që binin njëra pas tjetrës dhe ushtri të përçarë. Tensionet midis forcave republikane, monarkistëve dhe socialistëve kishin arritur kulmin.
Gjatë grushtit të shtetit të tetorit, një grup oficerësh dhe ushtarësh rebelë marshuan nëpër Lisbonë, duke sulmuar shtëpitë e disa politikanëve dhe deputetëve të qeverisë. Kryeministri Granjo, i cili përpiqej të arratisej, u kap dhe u ekzekutua pa gjyq. Midis viktimave ishin edhe António Machado Santos, një nga heronjtë e Revolucionit të 1910 që kishte rrëzuar monarkinë, si dhe Carlos da Maia dhe José Carlos da Maia, ish-ministra dhe deputetë të njohur.
Pas vrasjeve, trupat e tyre u ngarkuan në një kamion dhe u hodhën në lumin Tagus (jo Lisbona, siç shpesh thuhet në burime të vjetra), si për të zhdukur çdo gjurmë të krimit. Ky akt barbar shënoi një nga kapitujt më të errët të historisë republikane portugeze.
“Nata e Përgjakur” la pas një vend të traumatizuar, të përçarë dhe të lodhur nga destabiliteti politik. Ajo tregoi se Republika e Parë po e humbiste legjitimitetin e saj dhe nuk kishte më kontroll mbi ushtrinë. Vetëm pesë vjet më vonë, më 1926, një tjetër grusht shteti – këtë herë i organizuar nga gjeneralët e djathtë – do t’i jepte fund periudhës republikane dhe do të hapte rrugën për diktaturën e gjatë të António de Oliveira Salazar, që do të zgjaste deri në vitin 1974.
Pas më shumë se gjysmë shekulli, Portugalia do të përjetonte një tjetër grusht shteti, këtë herë me përmasa më të kufizuara dhe pa gjakderdhje të madhe — “Revolucioni i Karafilave” i vitit 1974, i cili përmbysi regjimin diktatorial dhe rivendosi demokracinë në vend.
Përgatiti: L.Veizi