A ishte e vërtetë kënga e luftës që thoshte se kishte vetëm një testikul? A kishte origjinë hebraike? Dokumentari i ri Hitler’s DNA përpiqet t’u japë përgjigje këtyre – dhe disa pyetjeve të tjera edhe më të debatueshme – por lind pyetja: a duhej vërtet të shkonte kaq larg?
Nga Philip Oltermann
Nëse një program televiziv vendos të analizojë gjenomin e Adolf Hitlerit – njeriut që përfaqëson ndoshta figurën më të afërt me personifikimin universal të së keqes në historinë moderne – atëherë ekzistojnë dy pyetje që prodhuesit duhet t’ia bëjnë vetes:
Së pari, a është e mundur? Dhe së dyti, a duhet ta bëjnë vetëm pse mund ta bëjnë? (pyetja klasike “Jurassic Park”).
Dokumentari me dy pjesë i Channel 4, Hitler’s DNA: Blueprint of a Dictator, nuk është hera e parë që televizioni britanik me prirje provokuese hyn në një territor të tillë. Në vitin 2014, programi Dead Famous DNA i përgjigjej vetë këtyre pyetjeve negativisht, pasi bleu një tufë flokësh që pretendohej se i përkiste Hitlerit nga revizionisti i Holokaustit David Irving për 3 mijë paund – për t’u zbuluar më pas se flokët nuk ishin të tij dhe, rrjedhimisht, të pavlefshme për analizë gjenetike.
Dhjetë vjet më vonë, prodhuesit e këtij dokumentari të ri u siguruan të paktën për pjesën “a është e mundur?”. Në një muze të panjohur ushtarak në Gettysburg, Pensilvani, ata gjetën një copë pëlhure të përgjakur, të prerë nga një ushtar amerikan nga divani mbi të cilin Hitleri kreu vetëvrasje. Edhe pse nuk arritën të merrnin mostra të reja ADN-je nga të afërmit e mbetur të diktatorit në Austri e SHBA – të cilët me të drejtë shmangin çdo ekspozim publik – ata përdorën një mostër të mbledhur një dekadë më parë nga një gazetar belg, që kërkonte të verifikonte një thashethem mbi një “bir të jashtëligjshëm” të Hitlerit gjatë Luftës së Parë Botërore.
Rezultati tregoi një përputhje të përsosur në kromozomin Y, duke konfirmuar se gjaku i përfshirë ishte vërtet i Hitlerit.
ADN-ja dhe historia – një kufi i hollë etik
Në projekt mori pjesë prof. Turi King, biologe që kishte verifikuar ADN-në e mbretit Richard III në vitin 2012, së bashku me Dr. Alex Kay, historian i epokës naziste në Universitetin e Potsdamit. Nga analizat e tyre dolën disa përfundime të rëndësishme mbi prejardhjen, biologjinë dhe gjendjen mendore të Hitlerit.
Së pari, dokumentari përgënjeshtron një herë e mirë mitin e prejardhjes hebraike. Ky thashethem kishte lindur nga fakti që babai i tij, Alois Hitler, ishte bir i paligjshëm dhe identiteti i gjyshit të tij mbetej i panjohur. Edhe pse spekulim i hershëm, ai është përsëritur shpesh – madje edhe nga ministri rus i jashtëm Sergei Lavrov në vitin 2022.
Së dyti, studiuesit zbuluan një mutacion në gjenin PROK2, që lidhet me një sëmundje të rrallë gjenetike, sindromën Kallmann, e cila pengon zhvillimin normal të pubertetit. Ky rezultat përkon me dokumente mjekësore nga burgu Landsberg (ku Hitleri ishte pas grushtit të dështuar të birrarisë më 1923), në të cilat mjeku kishte shënuar se diktatori vuante nga “kriptorkidizëm i anës së djathtë” – pra, një testikul i pa zbritur. Rreth 10% e personave me këtë sindromë kanë gjithashtu mikropenis dhe nivele të ulëta testosteroni.
Një pyetje e sikletshme: pse duhet ta dinim këtë?
Dokumentari sugjeron se Hitleri e fshehu këtë dobësi personale, ndaj kërkoi që trupi i tij të digjej pas vetëvrasjes. Por historianët mendojnë se arsyeja ishte krejt tjetër: ai nuk donte të pësonte të njëjtin fat si Mussolini, trupi i të cilit u tërhoq zvarrë nëpër rrugë.
Një argument më i vlefshëm është se kushtet mjekësore mund të ndihmojnë në kuptimin e psikologjisë së tij. A u përpoq ai ta kompensonte ndjesinë e inferioritetit biologjik me ideologjinë e “përsosmërisë racore”? A mund të ketë ndikuar ndonjë çekuilibër hormonal në mënyrën si projektoi dhunën, pushtetin dhe kultin e vetvetes?
Kur shkenca kalon në pseudoshkencë
Fatkeqësisht, dokumentari nuk ndalet këtu. Ai përpiqet të “vlerësojë predispozicionet psikiatrike dhe neurozhvillimore” të Hitlerit përmes testeve të rrezikut poligjenik (PRS), duke sugjeruar se ai kishte probabilitet të lartë për ADHD, sjellje autistike, prirje antisociale dhe rrezik për skizofreni.
Shkencëtarët e kritikojnë këtë si abuzim me interpretimin gjenetik. Sipas Prof. David Curtis nga UCL, testet PRS tregojnë prirje mesatare në popullatë, jo te individët, dhe rezultatet “nuk kanë fuqi diagnostikuese”. Për më tepër, lidhja e sëmundjeve si autizmi me një figurë si Hitleri mund të shkaktojë stigmatizim të rëndë: nëse dikush thotë “Hitleri kishte autizëm”, a rrezikon kjo të etiketohet çdo person autik si “i prirur për tirani”?
Një paralajmërim i shpërfillur
Vetë Turi King paralajmëron në intervistë:
“Determinimi gjenetik është i gabuar. Nuk mund të themi me siguri që Hitleri kishte këto gjendje; vetëm që ADN-ja e tij kishte disa predispozita.”
Por në montazhin përfundimtar të dokumentarit, këto nuanca zhduken. Narratori i programit e përkthen “rrezikun e moderuar për ADHD” në “prirje për ADHD”, duke deformuar kuptimin shkencor.
Dokumentari është transmetuar pa pritur rishikimin shkencor të plotë, megjithëse gjetjet janë dërguar në një revistë mjekësore të njohur. Pas shtatë vitesh prodhim, vendimi për ta publikuar menjëherë është cilësuar nga shumë si i nxituar dhe etikisht i diskutueshëm.
Ironia e fundit
Në zemër të ideologjisë racore naziste qëndronte besimi se “gjakut i përket fati”. Në Mein Kampf, Hitleri shkruante se “pastërtia e gjakut” garanton vendimmarrje të drejtë dhe stabilitet të qytetërimit, ndërsa “përzierja racore” sjell kaos e shkatërrim.
Ironia më e hidhur e Hitler’s DNA: Blueprint of a Dictator është se, ndonëse pretendon ta rrëzojë mitin e racizmit biologjik, në thelb e rikthen atë logjikë, duke kërkuar shpjegime të së keqes njerëzore në gjenet e një njeriu – pikërisht në mënyrën që vetë Hitleri e predikonte.
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi