Më 11 dhjetor 1931, Parlamenti Britanik miratoi një nga dokumentet më të rëndësishme kushtetuese të shekullit XX: Statutin e Westminster-it. I qetë në dukje, teknik në formë dhe pa bujën e një revolucioni politik, ky akt vendosi themelet e botës moderne anglosaksone dhe rimodeloi marrëdhëniet mes Mbretërisë së Bashkuar dhe dominimeve të saj – që më vonë do të bëheshin shtylla të Commonwealth-it.
Në thelbin e tij, Statuti vendosi barazinë legjislative midis Londrës dhe dominimeve të atëhershme: Australisë, Kanadasë, Newfoundland-it, Zelandës së Re, Afrikës së Jugut dhe Irlandës. Për herë të parë, këto shtete – tashmë të vetëqeverisura – nuk kishin më nevojë për miratimin e Parlamentit Britanik për ligjet e tyre të brendshme. Ishte një shkëputje elegante, e matur, por historike: transformimi i Perandorisë Britanike në një bashkësi të lirë kombesh të barabartë.
Statuti qe një hap i natyrshëm pas ngjarjeve të Luftës së Parë Botërore, ku dominimet kishin treguar peshën e tyre reale në fushën e betejës dhe në politikën botërore. Nga Vimy Ridge në Gallipoli, sakrificat e tyre kërkonin njohje dhe autoritet. Westminster-i bëri pikërisht këtë: u dha atyre zë të plotë juridik, duke i kthyer nga koloni të mëdha në komb-shtete të pavarur brenda një kornize të përbashkët simbolike.
Më pak i njohur për publikun e gjerë, por me ndikim të jashtëzakonshëm, Statuti i Westminster-it është ende në fuqi edhe sot. Ai konsiderohet akti themelues i pavarësisë kushtetuese të dominimeve dhe një gur themeli i së drejtës ndërkombëtare për vendet e Commonwealth-it. Në shumë mënyra, kjo datë e vitit 1931 shënoi fundin e Perandorisë së vjetër britanike dhe lindjen e bashkëpunimit modern anglishtfolës.
Në epokën e sotme globale, kur marrëdhëniet midis vendeve testohen vazhdimisht, Statuti mbetet shembull i rrallë se si një perandori mund të tërhiqet me dinjitet, duke lënë pas një bashkësi që vazhdon të funksionojë – jo me forcë, por me vullnet të lirë dhe me barazi sovrane.
Përgatiti: L.Veizi