Në dhjetor të vitit 1972, historia e eksplorimit hapësinor arriti një kulm dhe një përfundim epokal. Misioni Apollo 17 shënoi dërgimin e gjashtë dhe të fundit të njerëzve në sipërfaqen hënore. Në orën 05:40 UTC të datës 14 dhjetor 1972, Kapiteni Eugene Cernan u bë njeriu i fundit që ecën mbi sipërfaqen e Hënës, duke vulosur një epokë të jashtëzakonshme të programit Apollo të NASA-s.
Ekuipazhi dhe Zona e Uljes
Apollo 17 ishte i veçantë në disa aspekte:
Shkencore: Ky ishte misioni i parë dhe i vetëm i Apollo-s që përfshiu një shkencëtar profesionist – Harrison Schmitt, një gjeolog, i cili shërbeu si Piloti i Modulit Hënor (Lunar Module Pilot). Kjo theksoi kthimin e fokusit nga thjesht arritja e Hënës, në eksplorimin shkencor të saj.
Zona e Uljes (Taurus–Littrow): Zona e përzgjedhur ishte Lugina Taurus-Littrow , një vend i ndërlikuar gjeologjikisht që ndodhej në buzë të detit Mare Serenitatis. Qëllimi ishte mbledhja e mostrave të shkëmbinjve më të vjetër dhe më të rinj në Hënë, duke ndihmuar në kuptimin e evolucionit gjeologjik të satelitit tonë natyror.
Kontributi Shkencor i Misionit
Gjatë kohës së tyre në Hënë, Cernan dhe Schmitt kryen tre aktivitete ekstravehikulare (EVA) që zgjatën gjithsej rreth 22 orë e 4 minuta. Ata udhëtuan rreth 35 kilometra duke përdorur mjetin lëvizës hënor (Lunar Roving Vehicle – LRV), duke eksploruar krateret dhe shpatet.
Mostrat e Rekordit: Ata mblodhën rreth 110.5 kg mostra shkëmbore dhe dheu hënor, sasia më e madhe e mbledhur ndonjëherë. Ndër zbulimet më të rëndësishme ishte gjetja e grimcave të dheut portokalli (Orange Soil), të cilat dëshmuan praninë e ujit në formë xhami vullkanik në Hënë miliarda vjet më parë.
Eksperimente Shkencore: Ata instaluan një sërë eksperimentesh shkencore në bazën e uljes, përfshirë eksperimente sizmike, matje të gravitetit dhe një detektor rrezesh kozmike, duke lënë pas një stacion shkencor që vazhdoi të transmetonte të dhëna për disa vite.
Hapi i Fundit dhe Mesazhi i Cernan-it
Ndërsa Cernan po përgatitej të ngjitej në Modulin Hënor (Challenger) për fluturimin e kthimit, ai la pas një shenjë të përjetshme, duke përcjellë një mesazh që shprehte të gjithë simbolikën e këtij kulmi. Para se të bënte “hapi i fundit i njeriut në Hënë”, ai tha:
“Dhe ndërsa largohemi nga Taurus-Littrow, po largohemi ashtu siç erdhëm, dhe, me vullnetin e Zotit, do të kthehemi, me paqe dhe shpresë për gjithë njerëzimin. Kjo është ajo që lë këtu. Lë… …kjo shenjë e fundit në sipërfaqe. Dhe, ndërsa kthehemi në Tokë, le të jetë kjo dëshmi se Amerika ka arritur në hapësirë, dhe se ky kontribut është për të gjithë njerëzimin.”
Ky moment historik shënoi përfundimin e një ere: që nga ajo ditë, asnjë njeri nuk ka udhëtuar më larg se orbita e ulët e Tokës (LEO).
Trashëgimia e Apollo 17
Apollo 17 nuk ishte thjesht një mision; ishte një kapitull i fundit i një ëndrre të madhe njerëzore, një histori e guximit dhe zbulimit.
Trashëgimia Shkencore: Të dhënat dhe mostrat e mbledhura vazhdojnë të studiohen edhe sot, duke formuar bazën e njohurive tona për Hënën.
Trashëgimia Inspiruese: Hapat e Cernan-it mbi Hënë mbeten simbol i kurajos, ambicies njerëzore dhe fuqisë së shkencës. Ato shërbyen si një pikë referimi për programet e ardhshme të eksplorimit, siç është programi i tanishëm Artemis i NASA-s, i cili synon kthimin e njerëzve në Hënë, pikërisht aty ku Cernan la gjurmën e tij të fundit. Hapësira e jashtme nuk është thjesht një boshllëk; ajo është një sfidë për çdo brez që shikon lart drejt qiellit.
Përgatiti: L.Veizi