Përgatiti: Leonard Veizi
Viti 1951 nuk shënoi thjesht fundin teknik të një programi ekonomik; ai vulosi një ndarje epokale që do të diktonte fatin e shqiptarëve për gjysmë shekulli. Ndërsa Plani Marshall po hidhte themelet e asaj që do të njihej si “Mrekullia Ekonomike Evropiane”, Shqipëria po betononte muret e një burgu ideologjik, duke e shndërruar varfërinë në një “virtyt” revolucionar.
Argumenti i shansit të humbur
Refuzimi i Planit Marshall nuk ishte thjesht një akt sovraniteti, por një vetëvrasje ekonomike me paramendim. Ndërsa fqinjët tanë (Italia dhe Greqia) përdorën fondet amerikane për të rindërtuar infrastrukturën, industrinë dhe për të krijuar një klasë të mesme, Shqipëria zgjodhi modelin stalinist të industrializimit të rëndë dhe kolektivizimit të dhunshëm.
Ky vendim krijoi një “hark kohor të humbur”. Kur Evropa Perëndimore po hynte në epokën e konsumit dhe të drejtave qytetare, Shqipëria po kthehej prapa në kohë, drejt një ekonomie të racionimit dhe tollonit.
Sovraniteti dhe varësia ndaj lindjes
Regjimi i Tiranës e shiti refuzimin e ndihmës amerikane si një akt mbrojtjeje ndaj “imperializmit”, por argumenti bie kur shihet se Shqipëria thjesht ndërroi një tutor me një tjetër.
Duke i mbyllur derën dollarit, Shqipëria ia hapi atë rublës sovjetike. Ndihma amerikane vinte me kushtin e tregut të lirë dhe demokracisë; ndihma sovjetike vinte me kushtin e nënshtrimit total ideologjik. Në vitin 1951, Shqipëria nuk u bë më e pavarur; ajo thjesht u bë një vazal gjeopolitik i Moskës, duke humbur mundësinë për të qenë pjesë e projektit të madh të integrimit evropian që po lindte.
Izolimi si mjet kntrolli
Një argument i fortë është se refuzimi i Planit Marshall ishte i domosdoshëm për mbijetesën e diktaturës.
Hapja ndaj ERP (European Recovery Program) do të thoshte hapje ndaj ideve, lëvizjes së lirë dhe ndikimit kulturor perëndimor. Për Enver Hoxhën, mirëqenia e popullit ishte një rrezik për pushtetin. Një popull i varfër dhe i izoluar është më i lehtë për t’u kontrolluar. Prandaj, viti 1951 shënon edhe fillimin e spastrimit kulturor: çdo gjë që vinte nga Perëndimi filloi të shihej si “dekadente”, duke e lënë Shqipërinë në një shkretëtirë intelektuale për dekadat që do të pasonin.
Kostoja e “vetë-mjaftueshmërisë”
Në vitin 1951, Shqipëria filloi të eksperimentonte me idenë e rrezikshme të “mbështetjes në forcat e veta”.
Ky koncept, i cili më vonë u bë tragjik, nisi si një reagim ndaj mbylljes së kanaleve perëndimore. Ndërsa bota po shkonte drejt globalizimit dhe bashkëpunimit, Shqipëria po shpikëte një “autarki” artificiale. Kjo çoi në shpërdorimin e burimeve njerëzore dhe natyrore për të prodhuar produkte që bota tashmë i kishte tejkaluar, duke e lënë teknologjinë shqiptare në një gjendje primitive.
Mbyllje dramatike
Në vitin 1951, kur anijet amerikane shkarkonin në portet e Evropës makineri, ushqime dhe shpresë, Shqipëria po ngrinte perden e hekurt në brigjet e Adriatikut. Ishte momenti kur rrugët u ndanë: Perëndimi drejt dritës dhe zhvillimit, Shqipëria drejt një dimri të gjatë ideologjik. Historia do të tregonte se çmimi i asaj “pavarësie” të rreme ishte prapambetja e hidhur, pasojat e së cilës i ndiejmë edhe sot në boshtin e shoqërisë sonë.