Përgatiti: Leonard Veizi
Më 1 janar 1942, ndërkohë që bota ishte përfshirë në flakët e Luftës së Dytë Botërore, në Uashington, – shpesh i referuar si konferenca “Arcadia”, – u nënshkrua Deklarata e Kombeve të Bashkuara. Ky dokument nuk ishte thjesht një traktat ushtarak, por një akt formalizimi politik dhe moral i frontit botëror kundër fuqive të Boshtit, Gjermanisë Naziste, Italisë Fashiste dhe Japonisë Imperiale.
Katër të Mëdhenjtë dhe Arkitektura e Aleancës
Në qendër të këtij koalicioni qëndronin “Katër të Mëdhenjtë” (The Big Four), të cilët ishin hartuesit dhe nënshkruesit e parë:
-Shtetet e Bashkuara të Amerikës: Përfaqësuar nga Franklin D. Roosevelt.
-Britania e Madhe: Përfaqësuar nga Winston Churchill.
-Bashkimi Sovjetik (BRSS): Përfaqësuar nga Maxim Litvinov.
-Kina: Përfaqësuar nga T.V. Soong.
Të nesërmen, më 2 janar, dokumenti u nënshkrua nga përfaqësuesit e 22 shteteve të tjera, duke e çuar numrin fillestar në 26. Deri në fund të luftës, ky numër do të rritej në 47 – dhe më pas 51 në San Francisko), – duke përfshirë kombe nga të gjitha kontinentet.
Angazhimet kryesore të deklaratës
Dokumenti bazohej fort në parimet e Kartës së Atlantikut (gusht 1941) dhe përmbante dy zotime jetike:
-Çdo qeveri zotohej të përdorte të gjitha burimet e saj ushtarake dhe ekonomike kundër anëtarëve të Tripartitit me të cilët ishte në luftë.
-Shtetet nënshkruese premtonin se nuk do të lidhnin asnjë armëpushim apo paqe të veçantë me armiqtë, duke garantuar unitetin e aleancës deri në kapitullimin e plotë të Boshtit.
Rëndësia historike
Deklarata e 1 janarit 1942 shënon herën e parë që u përdor zyrtarisht termi “Kombet e Bashkuara”, një emërtim i sugjeruar nga Presidenti Roosevelt. Ajo shërbeu si:
Guri i themelit për OKB-në: Pas luftës, kjo aleancë ushtarake u transformua në Organizatën e Kombeve të Bashkuara (1945), me qëllim parandalimin e konflikteve të ardhshme.
Mbrojtja e të Drejtave të Njeriut: Për herë të parë në një dokument ndërkombëtar, u përfshi mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe lirisë fetare si qëllime të luftës.
Shqipëria në kampin e fituesve
Ndonëse Shqipëria ishte e pushtuar në vitin 1942, Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare (LANÇ) e rreshtoi popullin shqiptar në anën e këtij koalicioni të madh. Pas çlirimit, Shqipëria e njohu dhe u bë pjesë e këtij procesi, duke siguruar vendin e saj në konferencat e pasluftës dhe duke u radhitur zyrtarisht mes kombeve që kontribuuan aktivisht në shkatërrimin e murtajës fashiste në Evropë.
Shënim korrigjues
Në tekstin origjinal përmendej San Francisko si vendi i nënshkrimit më 1 janar 1942. Historikisht, nënshkrimi fillestar i Deklaratës ndodhi në Uashington D.C., ndërsa Konferenca e San Franciskos është ajo e vitit 1945, ku u miratua Karta e OKB-së.