Përgatiti: L.Veizi
Në dhjetorin e vitit 1944 dhe janarin e vitit 1945, Lufta e Dytë Botërore hyri në një nga episodet e saj më të ashpra: Beteja e Bulges (Battle of the Bulge), ofensiva e fundit e madhe e Gjermanisë naziste në Frontin Perëndimor. Në kushtet e një dimri të egër, në pyjet e Ardenne-ve në Francë dhe Belgjikë, trupat gjermane tentuan të çanin linjat aleate, të ndanin forcat britanike nga ato amerikane dhe të detyronin një paqe të favorshme për Hitlerin. Pesha kryesore e kësaj beteje ra mbi ushtrinë amerikane, e cila përballoi goditjen fillestare, humbi mijëra ushtarë të vrarë, të plagosur apo të zënë rob, por në fund arriti ta ndalë dhe ta zmbrapsë ofensivën gjermane.
Konferenca që ndezi polemikën
Pas përfundimit të betejës dhe stabilizimit të frontit, gjenerali britanik Bernard Montgomery, një nga komandantët më të njohur aleatë, mbajti një konferencë shtypi ku deklaroi se fitorja në Betejën e Bulges i takonte strategjisë së tij. Montgomery theksoi rolin e komandës britanike në riorganizimin e frontit verior dhe në stabilizimin e situatës, duke lënë të kuptohej se pa ndërhyrjen e tij, rezultati do të kishte qenë ndryshe.
Këto deklarata ranë si bombë në kampin amerikan. Për ushtarët dhe komandantët amerikanë, që kishin përballuar goditjen kryesore të ofensivës gjermane dhe kishin paguar çmimin më të lartë në jetë njerëzish, pretendimi i Montgomery-t u përjetua si një padrejtësi e thellë dhe një fyerje e hapur.
Zemërimi amerikan dhe rreziku i shkarkimit
Reagimi nuk vonoi. Gjenerali amerikan Omar Bradley, një nga figurat kryesore të ushtrisë amerikane në Evropë, u ankua ashpër për qëndrimin e Montgomery-t. Ai e konsideroi konferencën e shtypit jo vetëm si arrogante, por edhe si një minimizim të sakrificës amerikane në një nga betejat më të përgjakshme të luftës. Për pak çaste, tensionet mes aleatëve arritën një nivel alarmant, aq sa u diskutua seriozisht mundësia e shkarkimit të Montgomery-t nga detyra.
Bradley ia paraqiti ankesat e tij komandantit suprem të forcave aleate në Evropë, Dwight D. Eisenhower. Ky i fundit, i vetëdijshëm për rrezikun që përçarjet publike mund t’i sillnin kohezionit aleat, i përcolli shqetësimet më tej, deri në Londër, tek kryeministri britanik Winston Churchill.
Ndërhyrja politike e Çërçillit
Situata kërkonte një zgjidhje të qartë dhe publike. Më 18 janar 1945, Winston Churchill doli para Parlamentit britanik dhe mbajti një deklaratë që synonte të shuante polemikën dhe të rivendoste ekuilibrin mes aleatëve. Në fjalën e tij, ai pranoi hapur se Beteja e Bulges kishte qenë në thelb një betejë amerikane dhe se fitorja i takonte ushtrisë amerikane.
Ky deklarim ishte më shumë sesa një sqarim historik; ishte një akt diplomatik i domosdoshëm për të ruajtur unitetin e Aleancës në momentet e fundit të luftës. Churchill, me instinktin e tij politik, e kuptoi se krenaria kombëtare dhe sakrifica njerëzore nuk mund të anashkaloheshin pa pasoja.
Një mësim mbi luftën dhe aleancat
Episodi i polemikës për Betejën e Bulges tregon se edhe mes aleatëve më të ngushtë, lufta për meritë dhe lavdi mund të bëhet po aq e ashpër sa lufta kundër armikut. Ndërsa në fushën e betejës fitoret maten me territore dhe armë, në prapaskenë ato maten me fjalë, deklarata dhe prestigj.
Në fund, historia e kësaj beteje mbetet e lidhur ngushtë me sakrificën amerikane, por edhe me një mësim të rëndësishëm politik: uniteti i aleatëve është po aq vendimtar sa forca ushtarake, dhe ruajtja e tij kërkon shpesh më shumë mençuri sesa trimëri.