Përgatiti: Leonard Veizi
Më 8 janar 1940, në një çast kyç për fatin e Evropës, Benito Musolini i drejtoi Adolf Hitlerit një letër që sot lexohet si një akt i rrallë hezitimi në historinë e diktaturave fashiste. Gjatë kësaj periudhe, e njohur si “Lufta e ftohtë” (Phoney War), ku fronti perëndimor ishte në qetësi mashtruese, udhëheqësi italian e paralajmëronte Fyhrerin kundër një përballjeje të drejtpërdrejtë me Britaninë e Madhe dhe zgjerimit të mëtejshëm të konfliktit.
Kundërshtimi i Paktit me Stalinin
Një nga pikat më të forta të letrës, që shpesh anashkalohet, ishte revolta e Musolinit ndaj Paktit Molotov-Ribbentrop. Musolini, i cili e kishte ndërtuar karrierën e tij mbi anti-komunizmin, e quajti bashkëpunimin e Hitlerit me Bashkimin Sovjetik si një “tradhti ndaj frymës së revolucionit fashist”.
Musolini i kërkoi Hitlerit të mos sakrifikonte ideologjinë për interesa strategjike dhe të mos lejonte Rusinë bolshevike të përfitonte nga lufta në Evropë.
Propozimi për një Poloni të cunguar
Në letër, Musolini sugjeroi një lëvizje taktike që mund të kishte ndryshuar rrjedhën e diplomacisë: krijimin e një shteti të vogël polak nën ndikimin gjerman.
Sipas tij, kjo do t’u hiqte Britanisë dhe Francës pretekstin moral për të vazhduar luftën. Musolini shkruante se “asnjë demokraci perëndimore nuk do të luftonte deri në vdekje për një shtet polak që tashmë ekziston, qoftë edhe i vogël”.
Frika nga “Gjiganti i Fjetur” – SHBA
Musolini ishte ndër të parët që nuhati rrezikun transatlantik. Në letrën e 8 janarit, ai paralajmëroi Hitlerin se një luftë e gjatë kundër Britanisë do të detyronte pashmangshmërisht Shtetet e Bashkuara të Amerikës të ndërhynin.
“Një fitore totale gjermane në perëndim është e pamundur pa asgjësuar flotën britanike, dhe kjo do të kërkonte vite, duke i dhënë kohë Amerikës të mobilizojë arsenalin e saj të pashtershëm,” paralajmëronte ai.
Dilema e “Mos-asnjanësisë” Italiane
Në fillim të vitit 1940, Italia zyrtarisht ishte në gjendje “non-belligeranza” (jo-ndërluftuese). Letra pasqyronte ankthin e një diktatori që e ndiente veten të mbetur në hije:
Musolini e dinte se ushtria italiane ishte e konsumuar nga luftërat në Etiopi dhe Spanjë.
Ai kishte ardhur në pushtet 11 vite para Hitlerit dhe nuk mund ta duronte faktin që “nxënësi” i tij gjerman po ridizajnonte hartën e botës pa e pyetur.
Kur heshtja flet më shumë se fjalët
Hitleri nuk iu përgjigj letrës për dy muaj me radhë. Kur më në fund u takuan në Brenner Pass në mars 1940, Hitleri përdori oratorinë e tij për ta bindur Musolinin se fitorja ishte e afërt.
Çfarë ndodhi më pas?
Hitleri nisi “Blitzkrieg”-un në maj 1940, duke pushtuar Francën dhe vendet e Beneluksit.
I frikësuar se do të mbetej pa asgjë në tryezën e paqes, Musolini deklaroi luftën më 10 qershor 1940, duke e quajtur “një thikë pas shpine” ndaj Francës tashmë të gjunjëzuar.
Pasi dështoi të bindte Hitlerin, Musolini tentoi “Luftën Paralele” duke sulmuar Greqinë, çka rezultoi në një katastrofë që e ktheu Italinë në një vasale të thjeshtë të Rajhut të Tretë.
Përfundim
Letra e 8 janarit 1940 është dëshmia e fundit e një Musolini që u përpoq të ruante një autonomi strategjike. Ajo tregon se, pavarësisht propagandës për “miqësinë e çeliktë”, Boshti ishte një aleancë e ndërtuar mbi dyshimin, ku egoja e dy diktatorëve ishte po aq shkatërruese sa edhe vetë lufta.