Gjatë viteve 1992–1996, Sarajeva nuk ishte thjesht një qytet në luftë; ajo ishte një burg nën qiell të hapur. Mes të gjitha tmerreve të atij rrethimi, emri “Markale” (tregu kryesor i qytetit) mbetet i skalitur si simboli i brutalitetit absolut kundër civilëve. Aty, buka dhe mbijetesa u paguan me gjak.
5 shkurt 1994, masakra e parë
Në një të shtunë të ftohtë dimri, tregu ishte plot me njerëz që tentonin të blinin ndonjë gjë të vogël për të ushqyer familjet e tyre. Në orën 12:10, një predhë mortaje 120 mm, e lëshuar nga pozicionet e ushtrisë serbo-boshnjake në kodrat përreth, ra direkt në mes të turmës.
Bilanci: 68 të vrarë dhe 144 të plagosur.
Pamjet e transmetuara në mbarë botën treguan një masakër të papërshkrueshme: tezga të përmbysura, trupa të pajetë mes mbetjeve të ushqimeve dhe një qytet që ulërinte për ndihmë.
Komuniteti ndërkombëtar u trondit, por hezitimi i OKB-së për të treguar me gisht fajtorin (pavarësisht raporteve teknike) lejoi që rrethimi të vazhdonte.
Përsëritja e tragjedisë
Edhe pse teksti yt fokusohet në vitin 1994, historia e Markales ka edhe një kapitull të dytë po aq të përgjakshëm. Më 28 gusht 1995, pesë predha goditën sërish zonën e tregut, duke vrarë 43 persona dhe plagosur 75 të tjerë.
“Nuk ishte thjesht luftë; ishte gjueti njerëzish ku civilët ishin preja, ndërsa snajperët dhe artileria ishin gjuetarët.”
Nga indiferenca te ndërhyrja
Masakrat e Markales shërbyen si katalizatorë moralë. Pas sulmit të dytë, “vija e kuqe” u shkel përfundimisht. NATO braktisi politikën e neutralitetit dhe nisi fushatën e bombardimeve ajrore kundër pozicioneve të forcave serbe. Ky presion ushtarak, i kombinuar me ofensivat në terren, detyroi palët të uleshin në tryezën e bisedimeve, duke çuar në Marrëveshjen e Dayton-it.
Drejtësia dhe kujtesa
Gjykata Ndërkombëtare për Krimet në ish-Jugosllavi (ICTY) dënoi komandantët e lartë serbë, si Stanislav Galić dhe Dragomir Milošević, për fushatën e terrorit kundër Sarajevës, duke përfshirë specifikisht masakrat në Markale.
Sot, në murin e tregut Markale, emrat e viktimave janë të shkruar mbi një sfond të kuq, duke qëndruar si një plagë e hapur që kujton se paqja është e brishtë dhe se harresa është krimi i dytë pas vrasjes.
Përgatiti: L.Veizi