Më 16 shkurt 2005, një nga marrëveshjet më të rëndësishme mjedisore në historinë moderne, Protokolli i Kiotos, hyri zyrtarisht në fuqi pas ratifikimit vendimtar nga Rusia. Ky moment shënoi herën e parë që komuniteti ndërkombëtar vendosi objektiva ligjërisht të detyrueshme për reduktimin e emetimeve të gazrave serrë, duke e kthyer ndryshimin klimatik nga paralajmërim shkencor në përgjegjësi politike globale.
Marrëveshja ishte ndërtuar mbi bazën e Konventa Kornizë e Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike, e miratuar në vitin 1992 nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara. Konsensusi shkencor që po forcohej në vitet ’90 tregonte se ngrohja globale lidhej drejtpërdrejt me aktivitetin njerëzor, veçanërisht me djegien e lëndëve fosile dhe shpyllëzimin. Protokolli synoi t’i përgjigjej kësaj sfide duke kërkuar nga vendet e industrializuara ulje konkrete të emetimeve gjatë periudhës 2008–2012, sipas parimit të “përgjegjësive të përbashkëta, por të diferencuara”.
Rrugëtimi drejt hyrjes në fuqi nuk ishte i lehtë. Disa ekonomi të mëdha hezituan të merrnin angazhime detyruese, ndërsa balancat gjeopolitike e bënë ratifikimin një proces të gjatë diplomatik. Vendimi i Rusisë për ta ratifikuar traktatin ishte vendimtar, pasi plotësoi pragun minimal të pjesëmarrjes së vendeve përgjegjëse për shumicën e emetimeve globale. Në total, marrëveshja u nënshkrua nga 192 shtete, duke reflektuar një konsensus pothuajse universal për nevojën e veprimit klimatik.
Megjithatë, ndikimi i Protokollit të Kiotos mbeti i debatueshëm. Ndërsa ai krijoi mekanizma të rinj si tregtimi i karbonit dhe projektet e zhvillimit të pastër, emetimet globale vazhduan të rriteshin për shkak të industrializimit të shpejtë në vende që nuk kishin objektiva detyruese. Kjo tregoi kufijtë e modelit fillestar dhe nevojën për një arkitekturë më gjithëpërfshirëse klimatike në dekadat pasuese.
Sidoqoftë, rëndësia historike e Kiotos qëndron në faktin se ai vendosi themelet e diplomacisë moderne të klimës. Për herë të parë, shtetet pranuan në mënyrë formale se ndryshimi klimatik ishte një kërcënim global që kërkonte veprim kolektiv dhe të matshëm. Nga kjo pikënisje do të lindnin marrëveshje të reja dhe më ambicioze, duke e mbajtur çështjen klimatike në qendër të politikës ndërkombëtare të shekullit XXI.
Përgatiti: L.Veizi