Në pranverën e vitit 1669, një nga vullkanet më të mëdhenj dhe më aktivë të Evropës u shndërrua në burimin e një katastrofe të paprecedentë. Mount Etna, gjigandi vullkanik që ngrihet mbi ishullin e Sicily në jug të Italy, shpërtheu me një forcë të tillë sa që historia e rajonit do të ndahej përgjithmonë në dy epoka: para dhe pas vitit 1669.
Shpërthimi vullkanik shkaktoi vdekjen e rreth 15 mijë njerëzve në zonën përreth qytetit të Catania dhe shkatërroi dhjetëra fshatra, duke e kthyer një pjesë të madhe të Sicilisë lindore në një fushë të zezë llave.
Shenjat paralajmëruese
Para katastrofës, banorët e zonës kishin filluar të ndienin se diçka e pazakontë po ndodhte. Në muajt e parë të vitit 1669, toka rreth Etnës filloi të dridhej vazhdimisht nga tërmete të vegjël. Çarje të reja u hapën në tokë dhe nga to dilnin gazra të nxehtë dhe tym.
Banorët e zonës, të mësuar me temperamentin e vullkanit, fillimisht nuk u alarmuan. Etna kishte shpërthyer edhe më parë, por shpesh pa pasoja të mëdha për qytetet e mëdha.
Por këtë herë, natyra kishte përgatitur diçka shumë më të frikshme.
Nata kur mali u çarë
Në mars të vitit 1669, mali filloi të hapte çarje gjigante në shpatet e tij jugore. Nga këto çarje shpërthyen burime llave që filluan të rrjedhin si lumenj të zjarrtë drejt fshatrave.
Dëshmitarët e kohës përshkruajnë një pamje apokaliptike:
qielli u errësua nga hiri vullkanik, ndërsa gurë të nxehtë dhe copëza magme binin nga ajri mbi shtëpi, fusha dhe rrugë.
Brenda pak ditësh, llava përfshiu fshatra të tëra, duke djegur shtëpi, kisha dhe plantacione. Banorët u detyruan të largoheshin me nxitim, duke marrë me vete vetëm atë që mund të mbanin në duar.
Lumi i zjarrit drejt Katanias
Shpërthimi vazhdoi për javë të tëra. Rrymat e llavës u bashkuan në një lumë të madh zjarri, që zbriste drejt qytetit të Katanias.
Në disa vende, rrjedha e llavës ishte dhjetëra metra e gjerë dhe disa metra e lartë, duke lëvizur ngadalë, por në mënyrë të pandalshme.
Banorët e qytetit u përpoqën ta ndalonin katastrofën duke ndërtuar barriera dhe kanale, në përpjekje për ta devijuar llavën. Ishte një përpjekje heroike, por e dëshpëruar.
Llava përparoi duke shkatërruar gjithçka përpara saj.
Një qytet në ankth
Në Katania u krijua një atmosferë paniku. Procesione fetare u organizuan nëpër rrugët e qytetit, ndërsa priftërinjtë mbanin relike dhe ikona në përpjekje për të “qetësuar zemërimin e malit”.
Në imagjinatën e njerëzve të kohës, shpërthimi i Etnës shihej si një ndëshkim hyjnor.
Megjithatë, natyra nuk u ndal.
Llava arriti në muret e qytetit dhe në disa zona kaloi edhe mbi fortifikimet, duke hyrë në pjesë të qytetit dhe duke shkatërruar lagje të tëra.
Bilanci tragjik
Kur shpërthimi përfundoi, pasojat ishin katastrofike:
-
rreth 15 mijë njerëz kishin humbur jetën,
-
dhjetëra fshatra ishin zhdukur nga harta,
-
mijëra hektarë tokë bujqësore u mbuluan nga shtresa të trasha llave.
Peizazhi i gjithë rajonit përreth Katanias ndryshoi përgjithmonë.
Në disa zona, rrjedhat e llavës arritën edhe në detin Jon, duke krijuar bregdet të ri vullkanik.
Një nga shpërthimet më të mëdha të Etnës
Shpërthimi i vitit 1669 konsiderohet një nga më të fuqishmit në historinë e Etnës. Ai krijoi edhe disa nga formacionet vullkanike që ekzistojnë sot, përfshirë kraterët dhe kodrat e llavës në anët jugore të malit.
Megjithatë, pavarësisht tragjedisë, jeta në Sicili vazhdoi. Qyteti i Katanias u rindërtua gradualisht dhe sot është një nga qytetet më të mëdha të ishullit.
Ndërsa Etna vazhdon të jetë aktiv, shpërthimi i vitit 1669 mbetet një kujtesë e fuqishme se natyra, edhe kur duket e qetë, mund të shndërrohet papritur në një forcë shkatërruese të pakontrollueshme.
Përgatiti për botim: L.Veizi