Sa kalori konsumojmë çdo ditë është konsideruar për vite me radhë si faktori kryesor për mbajtjen e një peshe të shëndetshme. Por studimet e fundit tregojnë se realiteti është shumë më kompleks: jo vetëm çfarë hamë, por edhe kur, si dhe sa shpejt e konsumojmë ushqimin, ndikon drejtpërdrejt në mënyrën si trupi ynë e përpunon atë.
Ekspertët e ushqyerjes theksojnë se organizmi i njeriut nuk funksionon si një makinë e thjeshtë “kalori brenda, kalori jashtë”. Brenda trupit zhvillohet një proces i ndërlikuar biologjik, i ndikuar nga lloji i ushqimit, mënyra e konsumimit dhe madje edhe nga mikroorganizmat që jetojnë në sistemin tonë tretës.
Sipas studiuesve, dy persona mund të hanë të njëjtin ushqim, por trupi i tyre ta përpunojë në mënyra krejtësisht të ndryshme, duke përthithur sasi të ndryshme kalorish dhe lëndësh ushqyese.
Koha kur hamë – një faktor kyç
Koha e konsumimit të vakteve rezulton të jetë një element i rëndësishëm. Studimet tregojnë se personat që konsumojnë pjesën më të madhe të kalorive në mëngjes humbasin më shumë peshë krahasuar me ata që hanë më shumë në darkë, edhe pse sasia totale e kalorive është e njëjtë.
Po ashtu, kufizimi i kohës së ushqyerjes gjatë ditës – për shembull duke ngrënë më vonë në mëngjes dhe më herët në darkë – mund të çojë në ulje të konsumit total të kalorive dhe reduktim të yndyrës trupore.
Shkencëtarët e lidhin këtë fenomen me ritmet biologjike të trupit, të njohura si ritmet cirkadiane, të cilat ndikojnë në mënyrën si tretim dhe metabolizojmë ushqimin.
Edhe koha e snack-eve ka rëndësi. Konsumi i ushqimeve pas orës 21:00 është lidhur me rritje të sheqerit në gjak dhe kolesterolit të keq, duke rritur rrezikun për obezitet dhe sëmundje kardiovaskulare.
Sa shpejt hamë – një zakon që ndikon drejtpërdrejt
Një tjetër faktor i rëndësishëm është shpejtësia e të ngrënit. Personat që hanë shpejt priren të konsumojnë më shumë ushqim dhe për rrjedhojë më shumë kalori.
Studimet tregojnë se ngrënia e ngadaltë ndihmon në çlirimin e hormoneve që rregullojnë oreksin dhe ndjesinë e ngopjes. Trupi ka nevojë për kohë për të sinjalizuar se është i ngopur – një proces që mund të zgjasë deri në 30 minuta.
Kur hamë shpejt, ky sinjal vonohet dhe ne mund të konsumojmë më shumë ushqim sesa kemi nevojë.
Për më tepër, ngrënia e ngadaltë ndihmon në stabilizimin e nivelit të sheqerit në gjak dhe ul rrezikun për zhvillimin e diabetit të tipit 2.
Pse ka rëndësi mënyra si e konsumojmë?
Jo vetëm çfarë hamë, por edhe forma e ushqimit ndikon në sasinë e kalorive që përthithim. Për shembull, një grusht bajamesh përmban rreth 160-170 kalori, por sasia e kalorive që përthithim varet nga mënyra si i përtypim.
Nëse ushqimi përtypet mirë, trupi përthith më shumë kalori. Nëse përtypet pak, një pjesë e kalorive nuk absorbohet plotësisht.
Po ashtu, ushqimet e përpunuara ose të bluara përthithen më shpejt dhe më lehtë nga organizmi, duke rritur mundësinë e konsumit të tepërt të kalorive.
Kjo shpjegon pse ushqimet ultra të përpunuara shpesh lidhen me shtim në peshë – ato janë më të lehta për t’u konsumuar dhe për t’u tretur, duke ndikuar në mënyrën si trupi ynë i metabolizon.
Roli i mikrobiomës – ndryshimet nga personi në person
Një tjetër element i rëndësishëm është mikrobioma e zorrëve – komuniteti i baktereve që jetojnë në sistemin tretës. Këta mikroorganizma ndikojnë në mënyrën si përpunojmë ushqimin dhe si reagojmë ndaj tij.
Studimet kanë treguar se edhe kur njerëzit konsumojnë të njëjtin ushqim, nivelet e sheqerit në gjak mund të ndryshojnë ndjeshëm nga një individ tek tjetri. Për disa persona, një ushqim i caktuar mund të shkaktojë rritje të madhe të sheqerit, ndërsa për të tjerë jo.
Kjo tregon se nuk ekziston një dietë universale që funksionon për të gjithë në të njëjtën mënyrë.
Ekspertët theksojnë se për një stil jetese të shëndetshëm nuk mjafton vetëm numërimi i kalorive. Është e rëndësishme të merret në konsideratë koha e vakteve, shpejtësia e të ngrënit, cilësia dhe struktura e ushqimit, si dhe nevojat individuale të organizmit.
Një qasje më e vetëdijshme ndaj ushqyerjes – duke ngrënë më herët, më ngadalë dhe duke zgjedhur ushqime sa më natyrale – mund të ketë ndikim të madh në shëndetin dhe mirëqenien afatgjatë.
Në një kohë kur obeziteti dhe sëmundjet metabolike janë në rritje, kuptimi i këtyre faktorëve mund të jetë çelësi për një jetë më të shëndetshme./mxh