Jeta dhe liria janë pjesë e pandashme e shpirtit iranian. Edhe në këto ditë të errëta, unë kam shpresë se ky konflikt mund ta çlirojë popullin tim.
Azar Nafisi*
Cila është përgjegjësia e një shkrimtari? Unë mendoj se ajo ka qenë gjithmonë t’u japë zë atyre që janë heshtur dhe t’i mbajë njerëzit gjallë duke i rikrijuar në imagjinatën tonë, herë pas here.
Kjo është ajo që kam në mendje ndërsa populli iranian po përjeton periudhën më të rëndë të vuajtjes në 47 vitet e fundit. Mijëra janë të vdekur. Miq në Teheran fshihen në shtëpitë e tyre, të paaftë të dalin jashtë për shkak të shpërthimeve dhe shiut acid. Më e keqja nga të gjitha është se ata e dinë që nuk janë vetëm bombat e huaja që kërcënojnë jetën e tyre. Vetë qeveria e tyre vazhdon të patrullojë rrugët me armë, duke rrahur njerëz, duke i arrestuar, duke i vrarë.
Sigurisht, kjo pjesë e fundit nuk është asgjë e re. Vetëm një muaj më parë, rrugët e Teheranit ishin të mbushura me protestues që marshonin kundër Gardës Revolucionare Islamike, duke e ditur se mund të vriteshin për këtë. E megjithatë ata dolën, dhe dolën me mijëra. Zhurma e plumbave të regjimit përplasej me tingujt e iranianëve që këndonin e kërcenin, duke hedhur tej shamitë e detyrueshme dhe duke treguar flokët. Kishte një gëzim të jashtëzakonshëm në atë që po ndodhte. “Grua, jetë, liri,” brohorisnin ata. Nëse kjo nuk është simbol i shpirtit të Iranit, atëherë nuk di çfarë është.
Unë u largova nga Irani për në SHBA në vitin 1997. Në ditën time të fundit, ndërsa po mblidhja gjërat, nëna ime më ndiqte nga një dhomë në tjetrën. “Thuaju, thuaju,” më thoshte ajo. Ajo donte që bota të dinte se si jetonte populli iranian nën sundimin e Republikës Islamike. Sot, fjalët e saj më jehojnë në vesh.
Që kur shpërtheu lufta SHBA–Izrael, zërat iranianë janë fshirë. Ata gjenden të kapur mes bombave perëndimore dhe shtypjes së regjimit të tyre. Aksesi në internet mbetet i kufizuar. Postblloqe po shfaqen në rrugët e kryeqytetit. Burgjet e Teheranit janë tashmë aq të mbushura sa nuk ka ushqim të mjaftueshëm për të gjithë, më thotë një mik këtë javë. Familjet e të burgosurve janë në një errësirë të plotë informacioni. Lufta iraniane për liri mbetet ekzistenciale.
Që nga shpërthimi i luftës, ndihem sikur kam hyrë në një botë tjetër. Jam si Alisa që bie në vrimën e lepurit. Por duhet të kem shpresë. Nëse mund të dalë diçka pozitive nga kjo luftë, ajo do të ishte çlirimi i popullit iranian. Kur në fillim të revolucionit të vitit 1979, Ajatollah Khomeini e bëri shaminë të detyrueshme, mijëra gra dolën në rrugë dhe brohoritën sloganin: “Liria nuk është as lindore, as perëndimore. Liria është universale.” Nëse e besojmë këtë, atëherë shndërrimi i Iranit në demokraci duhet të jetë një betejë e gjithë botës dhe do t’u shërbejë njerëzve nga Britania e Madhe deri në Sudan. Saul Bellow ka thënë se kërcënimi i vërtetë për demokracitë është ndërgjegjja jonë e fjetur dhe atrofia e ndjenjave tona. Nuk duhet të lejojmë kurrë ta harrojmë se liria nuk është gjithmonë komode.
“Irani është një vend i lashtë,” më thoshte babai im – është pushtuar, shkatërruar shumë herë më parë. Por ajo që na jep vazhdimësi, që na lidh me njëri-tjetrin dhe me botën, është poezia jonë, letërsia jonë, trashëgimia jonë kulturore. Edhe shoferët e kamionëve në Iran mbajnë në xhama vargje nga Hafezi, Saadiu apo Ferdousi. Kjo është kultura iraniane, të cilën as Republika Islamike nuk ka arritur ta shkatërrojë. Kjo është njerëzorja jonë. Ndërsa bombat bien mbi vendet tona të mbrojtura nga UNESCO dhe infrastruktura jetike shkatërrohet, unë kujtoj fuqinë e gjërave të paprekshme. Kjo luftë do të marrë fund. Ky regjim një ditë do të bjerë. Dhe historitë, poezitë, arti dhe muzika do të mbeten.
Sot mendoj shpesh për studentët e mi të dikurshëm në Teheran. Më shumë se studentët e mi amerikanë, ata kishin një etje të pangopur për lexim – për t’u ndjerë të lidhur me vendin e tyre, por edhe për t’u hapur ndaj botës. Do të kujtoj gjithmonë një vajzë të re myslimane, me emrin Razieh, e cila u fiksua pas Henry James dhe personazheve të tij femra, për të cilat pavarësia dhe integriteti kishin më shumë rëndësi se lumturia. “Mendoj se po bie në dashuri,” më thoshte ajo ndërsa ecnim bashkë pas mësimit. Kjo vajzë e re, që nuk kishte dalë kurrë nga Republika Islamike, por ishte e dashuruar pas një shkrimtari të vjetër britaniko-amerikan, u burgos dhe më pas u ekzekutua nga regjimi.
Kam humbur shumë të afërm dhe miq, por historia e Razieh ka mbetur gjithmonë me mua. Dhe është pikërisht kujtimi i saj që sjell ndër mend ndërsa flasim për betejën për liri që e pret popullin iranian. Nga vendet demokratike, mund të duket shqetësuese të dëgjosh historitë e tyre, të shohësh pamje të iranianëve që humbasin jetën për liri. Por jeta nuk është komode. Jeta është tronditëse. Irani po ju tregon se edhe kur jeta është e tillë, mund të ketë shpresë.
*(Rrëfyer për Lucy Pasha-Robinson. Azar Nafisi është një shkrimtare iraniano-amerikane dhe autore e Reading Lolita in Tehran, Read Dangerously dhe veprave të tjera.)
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi