“Ekziston një vend i vogël, djallëzor në Evropë ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarë iranianë, duke komplotuar kundër Republikës Islamike”. Kjo deklaratë i përket udhëheqësit suprem tashmë të ndjerë të Iranit, Ali Khamenei.
Ajo u bë me rastin e vrasjes së Qasem Soleimani, gjeneral major iranian dhe komandant i Forcës Quds, në janar 2020 pranë Aeroportit Ndërkombëtar të Bagdadit, nga një dron amerikan. “Vendi djallëzor” nuk ishte askush tjetër veçse Shqipëria.
Reagimi i presidentit të atëhershëm të Shqipërisë, Ilir Meta, ishte i menjëhershëm: ai deklaroi se Shqipëria nuk është një vend djallëzor, por një vend demokratik që ka vuajtur nga një diktaturë djallëzore e paprecedentë dhe që sot i konsideron të drejtat e njeriut si të shenjta. Në të njëjtën frymë, kryeministri aktual Edi Rama u shpreh shpejt se kërcënimet nuk e trembin, pasi vendi, anëtar i NATO-s, është i mbrojtur.
Por si dhe pse Irani kërcënon një vend të vogël në skajin juglindor të Evropës?
Prej vitesh po zhvillohet një luftë e panjohur midis mullahëve të Teheranit dhe Shqipërisë për shkak të pranisë së rreth 3,000 anëtarëve të Organizatës së Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK) – e njohur edhe si Mujahedin-e-Khalq – një grup kundër regjimit që Teherani e ka klasifikuar si “terrorist armik”. Këto ditë, me përshkallëzimin e tensioneve në Gjirin Persik, mediat iraniane të lidhura me Gardën Revolucionare raportojnë se struktura jashtë vendit që lidhen me aktivitete armiqësore do të jenë në shënjestër, me MEK në qendër.
Një sulm kibernetik ndaj sistemeve kompjuterike të parlamentit shqiptar më 10 mars nga hakerë të lidhur me Iranin ngriti shqetësime se “vendi djallëzor” në Evropë mund të bëhet një objektiv, jo i raketave dhe dronëve, por i sulmeve asimetrike nga “ujq të vetmuar” dhe terroristë digjitalë.
Konflikti i zgjatur përfundimisht çoi në një prishje të plotë të marrëdhënieve mes dy vendeve, me dëbime diplomatësh, mbyllje ambasadash, sulme kibernetike dhe kërcënime që vazhdojnë edhe sot. Kjo është arsyeja pse Rama, me shpërthimin e luftës në Iran, u rreshtua hapur në krah të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, duke deklaruar ndër të tjera:
“Shqipëria është përballur drejtpërdrejt me fytyrën barbare të regjimit të Teheranit përmes agresioneve të tij kibernetike kundër vendit tonë. Për ne kjo nuk është gjeopolitikë abstrakte. Është siguri kombëtare, qartësi morale dhe ligjore”, tha ai në shkurt.
Ndërkohë, ish-zëvendëskryeministri i Shqipërisë dhe studiuesi i lartë pranë Institutit Shqiptar për Studime Ndërkombëtare, Genc Pollo, deklaroi se regjimi i Teheranit “kërcënon jo vetëm Izraelin, Amerikën dhe Lindjen e Mesme, por edhe Evropën; kërcënon edhe Shqipërinë dhe këtë e ka treguar vitet e fundit”.
Irani dhe Shqipëria kishin marrëdhënie shumë të mira gjatë regjimeve të Ruhollah Khomeinit dhe Enver Hoxhës. Midis viteve 2013 dhe 2016, rreth 3,000 anëtarë të MEK u zhvendosën në kampin Ashraf-3, pranë Durrësit.
“Kjo zhvendosje u bë me kërkesë të amerikanëve dhe me pjesëmarrjen e Kombeve të Bashkuara”, tha Arjan Dyrmishi, drejtor i Qendrës për Studimin e Demokracisë dhe Qeverisjes (CSDG) në Tiranë, duke folur për Kathimerini.
“Kampi Ashraf-3 funksionon aktualisht si selia globale e MEK, prej nga organizohen aktivitete të ndryshme, si samitet globale ‘Free Iran’ ose veprime për të ushtruar presion mbi kryeqytetet perëndimore. Ai gjithashtu koordinon me njësi brenda Iranit për të organizuar protesta, fushata digjitale përmes mediave sociale dhe propagandë online kundër regjimit iranian”.
Qasja
Interesi i regjimit teokratik për një vend të vogël si Shqipëria ishte i dukshëm shumë përpara vendosjes së luftëtarëve të MEK në fshatin e vogël Manzë.
“Pas rënies së regjimit komunist në Shqipëri, Irani kërkoi ta përdorte vendin si një platformë për promovimin e islamit shiit në Ballkan, si një urë hyrëse në kontinentin evropian. Kjo u lehtësua nga marrëdhëniet e favorshme që ishin krijuar me Iranin pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, jo për arsye fetare – pasi Shqipëria kishte mbyllur të gjitha institucionet fetare dhe kishte shpallur ateizmin një dekadë më parë – por si një lëvizje diplomatike”, thotë Dyrmishi.
“Irani konsiderohej atëherë nga regjimi i Hoxhës si një aleat i mundshëm kundër armikut të deklaruar të Shqipërisë, Shteteve të Bashkuara. Qendra kulturore iraniane, si Fondacioni Kulturor Saadi Shirazi dhe Fondacioni i Kuranit, promovuan letërsinë persiane, hermeneutikën shiite dhe ceremoni fetare, duke synuar veçanërisht komunitetin bektashi, një urdhër tolerant sufi-shiit që përbënte 15%-20% të myslimanëve shqiptarë. Gjatë Luftës së Bosnjës, Irani përdori ambasadën dhe praninë e tij në Shqipëri për të ushtruar ndikim në Bosnje”, shpjegon ai.
“Megjithëse politika afatgjatë e Iranit ishte të përpiqej të eksportonte modelin revolucionar islamist në Shqipëri dhe prej andej në Ballkan, duke theksuar versionin e vet të islamit, pritshmëritë e tij u përplasën me përhapjen e vehabizmit dhe ndikimin e Arabisë Saudite, vendeve sunite të Gjirit dhe më vonë Turqisë. Gjithashtu – dhe kjo është shumë e rëndësishme – depërtimi i konsiderueshëm u bllokua nga rruga e Shqipërisë drejt anëtarësimit në NATO dhe BE, orientimi i saj fort pro-perëndimor dhe karakteri laik i kushtetutës së saj. Këta faktorë e kufizuan ndikimin iranian në vend. Burimi kryesor i kërcënimeve aktuale iraniane ndaj Shqipërisë nuk buron nga arsye fetare, por nga aktivitetet e MEK kundër regjimit iranian dhe mbështetja e Shqipërisë për aleancën SHBA-Izrael”, shton Dyrmishi.
Ai shpjegon se aktivitetet intensive kundër regjimit nga muxhahedinët tërhoqën natyrshëm interesin e shërbimeve sekrete iraniane, të cilat vendosën nën vëzhgim kampin e tyre në Manzë, ndërsa në lojën e spiunazhit u përfshinë edhe shërbimet sekrete izraelite dhe amerikane.
“Meqenëse ambasada iraniane në Tiranë funksiononte si një bazë mbështetëse për operacionet iraniane në rajone të tjera të Evropës, roli kyç i ambasadorit Gholamhossein Mohammadnia, i dyshuar për përfshirje në operacione terroriste, u zbulua dhe autoritetet shqiptare përfundimisht e dëbuan atë në dhjetor 2018”, thotë ai.
“Sjellje e rrezikshme”
Edhe pse pala shqiptare nuk dha sqarime të mëtejshme në atë kohë, të gjithë e kuptuan se dëbimet lidhen me praninë e muxhahedinëve dhe, sipas raportimeve në shtypin shqiptar dhe ndërkombëtar, me plane për atentate ndaj drejtuesve të tyre nga shërbimet sekrete të Teheranit. Dy iranianë të tjerë u dëbuan sapo shkelën në aeroportin e Tiranës, pasi kishin udhëtuar drejt Shqipërisë duke u paraqitur si gazetarë. Megjithatë autoritetet shqiptare, “pas konsultimeve me vendet aleate”, i kthyen menjëherë mbrapsht si agjentë të shërbimeve sekrete iraniane që synonin të kryenin atentate.
Si SHBA ashtu edhe Izraeli i mirëpritën dëbimet, duke akuzuar Iranin për “sjellje të rrezikshme në Evropë dhe në mbarë botën”, ndërsa këshilltari i atëhershëm për sigurinë kombëtare i SHBA, John Bolton, foli për “agjentë iranianë që po përgatitnin një sulm terrorist në Shqipëri”. Pas shënjestrimit të Shqipërisë nga Khamenei në vitin 2020, autoritetet e vendit vendosën në karantinë kampin e MEK, nga frika e një sulmi të mundshëm nga agjentët iranianë.
Përshkallëzimi
Në korrik 2022, një grup i quajtur Homeland Justice, që sipas agjencive amerikane dhe izraelite të inteligjencës lidhet me Iranin, kreu një sulm të koordinuar kibernetik që goditi portalin qeveritar digjital e-Albania dhe ndërpreu shërbimet thelbësore të vendit. Si amerikanët ashtu edhe kompania amerikane e sigurisë kibernetike Mandiant ia atribuan sulmin hakerëve shtetërorë iranianë, ndërsa Rama, duke cituar “prova të pakundërshtueshme”, ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Teheranin duke dëbuar gjithë stafin e ambasadës brenda 24 orësh.
Lufta mes Teheranit dhe MEK do të përshkallëzohej me sulme kibernetike nga të dyja palët. Në gusht 2023, struktura speciale kundër korrupsionit SPAK dërgoi policinë e Tiranës për të kryer kontrolle në kamp. Kërkesa e SPAK i referohej “dyshimeve për një luftë kibernetike mes qeverisë iraniane dhe MEK dhe, në fund, Shqipëria është ajo që rrezikohet”. Gjatë kontrollit policor, muxhahedinët rezistuan, duke sjellë përplasje me forcat e policisë. Një person vdiq dhe kampi që atëherë është sekuestruar.
Dy vjet më vonë, në vitin 2025, hakerë iranianë nisën një sulm të ri kibernetik, kësaj here duke paralizuar shërbimet e Bashkisë së Tiranës. Siç theksonte Tirana Times, ky sulm erdhi pasi Shqipëria “u rreshtua qartë me Izraelin, duke u bashkuar me aleatët perëndimorë në dënimin e ambicieve bërthamore të Iranit dhe sulmeve të fundit ndaj objektivave izraelite”.
Në një postim në Telegram, hakerët shkruanin: “Ju paralajmëruam të dëboni terroristët nga territori juaj, por ju i mirëpritët si refugjatë ligjorë. Tani liderët tuaj po ndëshkohen”.
Autoritetet shqiptare, në përgjigje të luftës së vazhdueshme në Lindjen e Mesme, kanë izoluar kampin e MEK, duke ndaluar hyrje-daljet. Shqetësimet e tyre ushqehen nga mundësia e një lufte hibride nga Irani me sulme terroriste në mbarë botën – një mundësi që e bën edhe Shqipërinë një objektiv të mundshëm. Një faqe lajmesh, duke cituar media iraniane të lidhura me regjimin teokratik, raportoi se Teherani po shqyrton goditjen e strukturave që i konsideron të lidhura me “aktivitete armiqësore”, përfshirë muxhahedinët në Shqipëri.
A mund të arrijnë raketat iraniane deri në Tiranë, duke e transferuar luftën e Lindjes së Mesme në Evropë? Sipas ish-ministrit të Brendshëm dhe gjeneralit Sander Lleshi, “sot Shqipëria nuk kërcënohet nga ajri, por Irani mund të na godasë në mënyra të tjera. Ne nuk mund të lejojmë që vende armiqësore të veprojnë lirshëm dhe hapur me agjentët e tyre në territorin shqiptar. Shërbimet shqiptare të inteligjencës duhet të japin përgjigje se si është e mundur që agjentët iranianë të veprojnë lirshëm në Shqipëri”.