Përgatiti: Leonard Veizi
Në fillim të shekullit XVI, Italia veriore ishte një mozaik i brishtë pushtetesh, ku ambicia e princërve lokalë përplasej me etjen e monarkive të mëdha evropiane. Në këtë skenë të trazuar shfaqet figura e Luigji XII, mbretit francez që pretendonte fronin e Dukatit të Milanos si trashëgimi dinastike. Përballë tij qëndronte Ludoviko Sforza, i njohur si “Il Moro”, një sundimtar i zgjuar, por i mbështetur mbi një bazë të pasigurt: mercenarët.
Një ushtri pa besnikëri
Në pranverën e vitit 1500, forcat e Sforzës u përqendruan pranë Novarës. Ushtria e tij nuk ishte një trup homogjen, por një koalicion i brishtë: mercenarë zviceranë, të njohur për disiplinën dhe brutalitetin në betejë, trupa gjermane (landsknecht), dhe një kalorësi e lehtë e shpejtë, stradiotët arvanitas, luftëtarë ballkanikë me reputacion të frikshëm për sulme rrufe dhe manovra të papritura.
Por pikërisht kjo përzierje u bë pika e dobët fatale. Besnikëria e tyre nuk i përkiste flamurit, por pagesës.
Rebelimi që vendosi fatin
Kur ushtria franceze e Luigji XII iu afrua qytetit, tensionet brenda kampit të Sforzës shpërthyen. Zviceranët, të pakënaqur dhe të pavendosur përballë një armiku të fortë dhe një pagese të pasigurt, u rebeluan. Ata hynë në negociata të drejtpërdrejta me francezët dhe pranuan një kapitullim.
Ky akt ishte si një domino: trupat gjermane ndoqën të njëjtën rrugë. Pasi dorëzuan armët, atyre iu lejua të largoheshin dhe të ktheheshin në vendet e tyre – një marrëveshje e ftohtë, por e leverdishme për të dy palët.
Fati tragjik i stradiotëve
Ndryshe ndodhi me stradiotët arvanitas. Të mbetur pa aleatë dhe pa një marrëveshje mbrojtëse, ata u lanë në mëshirën e fitimtarit. Francezët nuk panë tek ta një trupë me të cilën duhej negociuar, por një mbetje të panevojshme të një ushtrie të mundur. Masakra që pasoi ishte brutale dhe pa kompromis.
Në këtë episod të errët, shfaqet qartë hierarkia e pamëshirshme e luftës së kohës: jo të gjithë mercenarët trajtoheshin njësoj. Disa bliheshin, të tjerët eliminoheshin.
Rënia e një princi
Mes këtij kaosi, Ludoviko Sforza tentoi të shpëtonte. Thuhet se u përpoq të fshihej mes radhëve të mercenarëve zviceranë, i veshur si një prej tyre. Por u njoh – dhe u dorëzua.
Kapja e tij shënoi fundin e Dukatit të pavarur të Milanos. Ai u dërgua në Francë, në kështjellën e zymtë të Château de Loches, ku kaloi tetë vite në robëri. Legjenda thotë se mbahej i mbyllur në një kafaz të ngushtë hekuri – një simbol i gjallë i rënies nga pushteti absolut në poshtërim total.
Një betejë ku nuk u luftua
Ironikisht, “Beteja e Novarës” e vitit 1500 nuk ishte një përplasje klasike armësh. Ishte një betejë e vendosur nga: mungesa e besnikërisë, negociatat e fshehta, dhe logjika e ftohtë e mercenarëve që zgjedhin të mbijetojnë, jo të vdesin.
Fitorja e Luigjit XII nuk erdhi nga triumfi në fushëbetejë, por nga shpërbërja e armikut nga brenda.
Trashëgimia
Ngjarja mbetet një nga shembujt më të fortë të një të vërtete historike: një shtet që mbështetet mbi forca të blera, pa një lidhje të thellë besnikërie, është i dënuar të shembet në momentin e parë të krizës.
Në Novara, nuk ra vetëm një dukë. Ra një iluzion – se pushteti mund të blihet pa pasoja.