Ndërsa rastet e ankthit, stresit dhe depresionit po rriten në mbarë botën, një sondazh i ri sugjeron se gjithnjë e më shumë njerëz po u drejtohen chatbot-eve me AI për mbështetje të shëndetit mendor, pavarësisht shqetësimeve për cilësinë e këshillave që marrin.
Më shumë se 6 në 10 persona kërkojnë këshilla për shëndetin mendor përmes inteligjencës artificiale (AI), edhe pse 45% janë të pakënaqur me këshillat që marrin, sipas një sondazhi të ri nga AXA dhe IPSOS.
Edicioni më i fundit i raportit vjetor Mind Health Report zbuloi se 68% e njerëzve mund të jenë të prekur nga ankthi, stresi ose depresioni, qoftë edhe në nivele të lehta. Kjo shifër rritet në 85% tek personat e moshës 18 deri në 24 vjeç.
Studimi u krye nga kompania e sigurimeve shëndetësore AXA dhe firma shumëkombëshe e kërkimeve të tregut IPSOS. Ai analizoi intervista me 19,000 të rritur, të moshës 18 deri në 75 vjeç, në 18 vende, gjatë periudhës 12 janar – 16 shkurt 2026.
Studiuesit zbuluan se 46% e njerëzve raportuan se po përballen me vështirësi ose ndihen të pafuqishëm emocionalisht. Ndjenja më e përmendur ishte të qenit “i/e trishtuar dhe me humor të rënduar”, një përgjigje e dhënë nga 65% e të anketuarve.
Të rinjtë vuajnë më shumë
Sipas grupmoshave, personat 18 deri në 24 vjeç raportuan vështirësitë më të mëdha. Rreth 43% e tyre mund të jenë të prekur nga depresioni, ankthi ose stresi në nivele të rënda apo edhe më ekstreme, pothuajse dyfishi i mesatares globale prej 26%.
Studimi zbuloi se të rinjtë kanë karakteristika të veçanta në mënyrën se si flasin hapur për shëndetin mendor, kërkojnë ndihmë dhe përdorin mjete për të përballuar vështirësitë e tyre.
Për Khaled El Shaarany, drejtues i shëndetit dhe parandalimit në AXA, do të jetë shumë e rëndësishme të monitorohet se si do të zhvillohet kjo grupmoshë.
“Sigurisht që duhen bërë shumë studime për këtë, por nuk është e vështirë të imagjinohet se përdorimi i tepruar i ekraneve dhe varësia më e madhe nga teknologjia po krijojnë më shumë izolim dhe më shumë vetmi te brezi i ri,” tha ai për Euronews Health.
Çfarë e përkeqëson shëndetin mendor?
Përdorimi i ekraneve dhe teknologjisë u identifikua në studim si një nga faktorët kryesorë që kontribuon në përkeqësimin e shëndetit mendor.
Sondazhi zbuloi se njerëzit kalojnë mesatarisht 5.1 orë në ditë para ekraneve, pa përfshirë punën, studimet dhe aktivitetet e fundjavës.
Përdorimi i ekraneve ndryshonte ndjeshëm nga vendi në vend, nga 6.4 orë në ditë në Tajlandë dhe Filipine, deri në 4.2 orë në Japoni dhe 4.1 orë në Zvicër.
Rreth 66% e të anketuarve thanë se përdorimi i ekranit ndikonte të paktën mesatarisht në jetën e tyre të përditshme, duke prekur cilësinë e gjumit, përqendrimin dhe nivelin e aktivitetit fizik. Për 39%, këto ndikime u përshkruan si “ekstreme”.
“People pranojnë se përdorimi i ekraneve po ndikon në disa aspekte të jetës së tyre, me më shumë se një të tretën që thonë se po rrit izolimin social,” tha Sophie Morin, drejtoreshë llogarie për çështjet publike në IPSOS, për Euronews Health.
Teknologjia: pjesë e problemit apo pjesë e zgjidhjes?
Studimi identifikoi disa pengesa që i ndalojnë njerëzit të kenë akses në kujdesin për shëndetin mendor, përfshirë koston dhe mungesën e kohës.
“Shqetësuese është se mes njerëzve që po përballen me vështirësi, 43% e tyre raportojnë se nuk kanë marrë ndihmë profesionale gjatë 12 muajve të fundit, dhe kjo shifër është mjaft alarmante,” tha Morin.
“Ata nuk kërkuan ndihmë sepse shumë prej tyre, ende më shumë se një e katërta, besojnë se nuk ka nevojë për kujdes mjekësor,” shtoi ajo.
Krahas ndihmës profesionale mjekësore, studimi zbuloi se njerëzit po i drejtohen gjithnjë e më shumë zgjidhjeve të vetëmenaxhimit, përfshirë aktivitetin fizik, komunikimin me familjarët dhe miqtë, si dhe inteligjencën artificiale.
Rreth 63% e pjesëmarrësve raportuan se përdorin mjete të bazuara në AI, si ChatGPT dhe chatbot-e të tjera, për pyetje që lidhen me shëndetin mendor.
Rreth 38% thanë se u besojnë platformave të AI më shumë sesa profesionistëve të shëndetit mendor, edhe pse shumica e përdoruesve të AI thanë se nuk ishin të kënaqur me përgjigjet që japin chatbot-et.
“Duhet të jemi shumë të kujdesshëm që të mos e përshkruajmë AI-n si diçka të tmerrshme për shëndetin mendor,” tha El Shaarany.
“Është shumë e rëndësishme ta theksojmë këtë, sepse AI është i disponueshëm 24/7, është falas dhe ndodhet në telefonin tënd kur je vetëm në orën 23:00 ose 01:00 në dhomën tënde dhe nuk ndihesh mirë,” shtoi ai.
Sipas tij, këto janë momente kur mund të jetë jashtëzakonisht e rëndësishme të kesh dikë, ose diçka, me të cilën të ndërveprosh.
Megjithatë, El Shaarany theksoi se përdorimi i chatbot-eve me AI për mbështetje të shëndetit mendor nuk do të thotë domosdoshmërisht përdorimi i platformave të përgjithshme.
“Nëse përdor ChatGPT ose Gemini, këto janë modele të përgjithshme të AI-së që nuk janë ndërtuar për këtë qëllim. Është si të flasësh me një mik që di pak për këtë temë, por jo me një mjek,” tha ai.
“El Shaarany theksoi: Imagjino që je adoleshent, ke ankth, po përjeton rrahje të shpejta zemre ose je i shqetësuar për ritmin e zemrës dhe pyet AI-n se çfarë mund të jetë. Përgjigjja mund të jetë një listë me 20 shkaqe të mundshme, disa prej tyre shumë serioze.”
“Kjo nuk do ta ndihmojë ankthin tënd, edhe nëse vetë informacioni mund të jetë shkencërisht i saktë.”
Sipas El Shaarany, platformat e AI-së duhet të kenë masa mbrojtëse të nevojshme për të identifikuar shenjat paralajmëruese që kërkojnë trajtim specifik, ose të kenë mekanizma për t’i përcjellë ato dhe për të njoftuar profesionistët e duhur mjekësorë./a.d