Simon Tisdall
Presidenti amerikan mburret se mund t’i japë fund luftërave me marrëveshje të shpejta dhe “aftësi personale negociuese”. Por në një botë ku armëpushimet shemben njëri pas tjetrit, nga Ukraina në Gaza, nga Irani në Liban, realiteti flet ndryshe: diplomacia e improvizuar dhe obsesioni me rezultate të menjëhershme po e thellojnë kaosin, ndërsa viktimat janë gjithnjë e njëjta kategori — civilët.
Në Ukrainë, Iran-Liban dhe në konfliktin izraelito-palestinez, bilanci i vetëshpallur i Donald Trump është brutal në thjeshtësinë e tij: zero sukses në tre përpjekje të mëdha. Ai premtoi marrëveshje të shpejta paqeje; në praktikë, konfliktet janë zgjatur, janë ashpërsuar ose janë zhytur në faza të reja destabilizimi. Në vend të zgjidhjeve, kemi një seri krizash të menaxhuara keq dhe një diplomaci të reduktuar në spektakël.
Epoka kur diplomacia prodhonte arkitektura të qëndrueshme paqeje — nga “Koncerti i Evropës” i Metternichut deri te marrëveshjet e mëvonshme të balancimit të fuqive — duket sot një kujtim i largët. Edhe periudha më e afërt e ndërmjetësimit profesional ndërkombëtar, nga Kofi Annan te Martti Ahtisaari apo George Mitchell, dëshmon se konfliktet më të vështira kërkojnë durim institucional, jo improvizim politik.
Sot, ky ekosistem është zëvendësuar nga ndërmjetësim i fragmentuar, shpesh i politizuar dhe i personalizuar. Hendeku midis diplomacisë së strukturuar të figurave si Richard Holbrooke dhe përpjekjeve të rastësishme të emisarëve të paeksperiencë është i krahasueshëm me hendekun midis një ekipi profesionist dhe një loje amatore në park.
Në Ukrainë, premtimet për zgjidhje të shpejtë u përplasën me realitetin e një lufte të zgjatur. Trump, i bindur se mund ta përmbyllte konfliktin brenda një dite, nënvlerësoi si kapacitetin rezistent të Ukrainës, ashtu edhe strategjinë e Kremlinit. Ndërkohë, ndërmjetësimet e drejtuara nga figura politike të paformuara diplomatikisht u shndërruan në kanale të lehta manipulimi. Bisedimet u përdorën më shumë për ndikim sesa për zgjidhje.
Në Lindjen e Mesme, tabloja është edhe më e paqëndrueshme. Armëpushimet e shpallura në mënyrë triumfaliste shpërbëhen brenda ditësh, ndërsa operacionet ushtarake vazhdojnë në terren. Gaza mbetet simbol i një cikli të pafund dhune, ku çdo marrëveshje paqeje e shpallur zëvendësohet shpejt nga realiteti i pushtimit dhe shkatërrimit. Në Liban, tensionet kufitare dhe ndërhyrjet ushtarake e bëjnë çdo armëpushim të përkohshëm dhe të brishtë.
Ky model përsëritet edhe në konfliktet e tjera: nga Sudani në Jemen, nga Myanmar në Republikën Demokratike të Kongos. Armëpushimet nuk prodhojnë paqe, por pauza të përkohshme në një cikël dhune që nuk ka mekanizma zbatimi. Arsyeja kryesore mbetet mungesa e besimit midis palëve, e përforcuar nga logjika e fitoreve absolute: në këto konflikte, kompromisi shihet si humbje.
Por problemi nuk është vetëm diplomatik. Ai është strukturor. Rendi ndërkombëtar aktual funksionon pa një autoritet të pranuar, pa rregulla të detyrueshme dhe pa mekanizma efektivë zbatimi. Në këtë boshllëk, fuqitë e mëdha dhe aktorët jo-shtetërorë veprojnë sipas interesit të ngushtë, duke e trajtuar ligjin ndërkombëtar si opsional dhe marrëveshjet si të përkohshme.
Në këtë klimë, diplomacia tradicionale — e bazuar në durim, negociatë të gjatë dhe ndërtim besimi — është zëvendësuar nga logjika e rezultatit të shpejtë. Ndërmjetësimi është kthyer në performancë politike, ku deklaratat kanë më shumë peshë se proceset.
Ndërkohë, pas këtij kaosi institucional, fshihet realiteti më i rëndë: kostoja njerëzore. Qindra mijëra të vrarë, miliona të zhvendosur dhe komunitete të tëra të shkatërruara. Në Lindjen e Mesme dhe më gjerë, çdo armëpushim i dështuar përkthehet në jetë të humbura që nuk rikuperohen më.
Në këtë kuptim, debati politik mbi “sukseset” apo “dështimet” diplomatike është i shkëputur nga realiteti. Çështja nuk është se kush fiton apo humbet në tryezën e negociatave, por se kush mbijeton jashtë saj.
Në fund, asnjë nga këto luftëra nuk do të mbyllet përmes forcës së pastër ushtarake apo deklaratave politike. Historia sugjeron të kundërtën: paqja nuk shpallet, ajo ndërtohet. Dhe ajo kërkon diçka që mungon gjithnjë e më shumë në politikën bashkëkohore — diplomaci profesionale, të qëndrueshme dhe të aftë për të duruar kohën.
Në një epokë ku fitoret shpallen me tweet dhe paqja reduktohet në slogan, kjo mungesë po bëhet gjithnjë e më e kushtueshme.