A ju ka ndodhur ndonjëherë të takoni një të njohur në rrugë dhe, megjithëse fytyra e tij ju duket shumë familjare, të mos arrini t’ia kujtoni emrin?, shkruan salute eu
Ose, ndërsa jeni duke folur, ajo fjalë e saktë që e kishit “në majë të gjuhës” duket sikur zhduket papritur.
Nëse ju ndodh, dijeni se nuk jeni vetëm: ky është një nga fenomenet njohëse më të zakonshme dhe, në shumicën e rasteve, nuk është aspak shenjë e fillimit të një sëmundjeje neurodegjenerative.
Kërkimet mjekësore tregojnë se truri ynë nuk është një arkiv statik, por një organ dinamik që ndikohet fort nga gjendja e përgjithshme shëndetësore, lodhja dhe ngarkesa emocionale.
Pse truri “humbet ritmin”
Kujtimi i një emri ose i një fjale të caktuar është një proces kompleks që kërkon bashkërendimin e disa zonave të trurit.
Kur jeni shumë të lodhur ose po kaloni një periudhë me stres të madh, aftësia juaj për t’u përqendruar ulet ndjeshëm.
Stresi dhe tensioni emocional ulin përkohësisht efikasitetin e qarqeve të trurit që merren me rikthimin e informacionit.
Shpesh problemi nuk qëndron te memoria vetë, por te mekanizmi i “nxjerrjes” së informacionit.
Nëse jeni të shqetësuar për një projekt pune ose nuk keni fjetur mirë prej disa ditësh, është normale që sistemi juaj njohës ta ketë më të vështirë të krijojë lidhjet e nevojshme për të gjetur fjalën e duhur.
Kufiri mes normales dhe shenjave paralajmëruese
Mund ta dalloni një harresë të padëmshme nga diçka më serioze duke vëzhguar se si dhe kur ndodh episodi.
Nëse emri ju kujtohet pas dhjetë minutash ose nëse arrini ta përshkruani objektin, edhe pse nuk ju kujtohet fjala që e emërton, zakonisht bëhet fjalë për një bllokim të përkohshëm të kujtesës.
Një tjetër shenjë qetësuese është vetëdija për gabimin: nëse e kuptoni që keni harruar dhe kjo ju shkakton bezdi ose frustrim, do të thotë se mekanizmat e monitorimit njohës funksionojnë siç duhet.
Nga ana tjetër, duhet të tregoni më shumë kujdes nëse vini re se harresat po ndërhyjnë në jetën tuaj të përditshme, si p.sh. nuk arrini më të menaxhoni paratë, humbni orientimin në vende të njohura ose janë të tjerët që ju thonë se po bëni vazhdimisht të njëjtat pyetje pa e kuptuar.
Stili i jetesës si mbrojtje për trurin
Ruajtja e një mendjeje të kthjellët varet nga zakone që shpesh i nënvlerësojmë.
Cilësia e gjumit luan një rol vendimtar, sepse gjatë pushimit të natës truri eliminon mbetjet metabolike dhe forcon informacionet e mësuara gjatë ditës.
Mungesa kronike e gjumit dëmton drejtpërdrejt efikasitetin e kujtesës.
Edhe ushqyerja ka ndikim: mungesa e disa vitaminave të grupit B ose edhe një dehidrim i lehtë mund të mjegullojë funksionet njohëse. Aktiviteti fizik aerobik i rregullt, duke përmirësuar shëndetin e enëve të gjakut të trurit, konsiderohet nga udhëzimet më të fundit si një nga faktorët mbrojtës më të rëndësishëm kundër rënies së aftësive mendore.
Po ashtu, shmangia e kryerjes së shumë detyrave njëkohësisht ndihmon trurin të përqendrojë burimet e tij, duke e bërë më të lehtë ruajtjen dhe rikujtimin e informacionit.
Kur duhet të konsultoheni me mjekun
Nëse vini re se këto episode po bëhen më të shpeshta ose ndieni një ndryshim të dukshëm në mënyrën tuaj të të menduarit, zgjedhja më e mençur është të flisni me mjekun e familjes.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se përballë jush është një diagnozë e rëndë.
Ekzistojnë shumë gjendje të kthyeshme që mund të shkaktojnë ulje të performancës njohëse, si çrregullimet e tiroides, mungesa e vitaminave, anemia ose efektet anësore të disa barnave.
Mjeku mund të përshkruajë analiza specifike të gjakut ose teste neuropsikologjike të standardizuara për të vlerësuar në mënyrë objektive situatën.
Përballja me këtë shqetësim së bashku me një profesionist shërben për të përjashtuar shkaqe organike që mund të trajtohen dhe, mbi të gjitha, për t’ju rikthyer qetësinë e nevojshme për ta jetuar më mirë përditshmërinë. /mxh