Nga Leonard Veizi
Në mëngjesin e 5 qershorit 1989, vetëm pak orë pasi ushtria kineze kishte shtypur me dhunë protestat e studentëve dhe qytetarëve në Sheshin Tiananmen të Pekinit, bota u bë dëshmitare e një prej akteve më të jashtëzakonshme të guximit individual. Një burrë i panjohur, i paarmatosur dhe i vetëm, doli përballë një kolone tankesh që po lëvizte përgjatë Bulevardit Chang’an, rruga kryesore që kalon pranë sheshit. Ai mbante në duar vetëm dy çanta plastike, si një qytetar i zakonshëm që po kthehej nga pazari. Megjithatë, përballë mjeteve të blinduara, ai u shndërrua në simbolin më të fuqishëm të rezistencës paqësore të shekullit XX. Historia nuk e ruajti emrin e tij, por e pagëzoi përgjithmonë si “Tank Man” apo “Njeriu Tank”…
…Ky çast ndodhi një ditë pas përfundimit tragjik të protestave të Tiananmenit. Prej muajsh, mijëra studentë, profesorë, intelektualë dhe punëtorë kishin mbushur sheshin më të madh të Kinës, duke kërkuar reforma demokratike, liri të shtypit, luftë kundër korrupsionit dhe një qeverisje më transparente. Protestat, të cilat kishin filluar në prill 1989 pas vdekjes së reformatorit Hu Yaobang, u kthyen në lëvizjen më të madhe prodemokratike që kishte njohur Kina komuniste.
Në natën mes 3 dhe 4 qershorit, udhëheqja kineze urdhëroi ndërhyrjen ushtarake. Tanket dhe njësitë e armatosura hynë në Pekin, duke përdorur armë zjarri kundër protestuesve. Numri i viktimave mbetet edhe sot objekt debatesh, pasi autoritetet kineze nuk kanë publikuar kurrë një bilanc zyrtar të plotë. Vlerësimet ndërkombëtare flasin për qindra, madje edhe mijëra të vrarë dhe të plagosur.
Në këtë atmosferë frike dhe pasigurie ndodhi skena që do të hynte në histori.
Kolona e tankeve po largohej nga zona e sheshit kur papritur një burrë i vetëm doli në mes të rrugës dhe u vendos përballë tankut të parë. Ai nuk mbante armë, nuk bërtiste slogane dhe nuk bënte thirrje për revoltë. Thjesht qëndroi aty.
Tanku kryesor ndaloi. Pas disa çastesh u përpoq ta shmangte duke lëvizur në të majtë. Burri lëvizi në të njëjtin drejtim dhe ia bllokoi sërish rrugën. Tanku provoi të kalonte nga e djathta. Ai bëri të njëjtën gjë. Për disa minuta, makina më e fuqishme e luftës u ndal nga vendosmëria e një njeriu të vetëm.
Në një çast, ai u ngjit mbi tankun e parë dhe, sipas dëshmitarëve, foli me ekuipazhin përmes kapakut të mjetit. Askush nuk e di saktësisht çfarë u tha ushtarëve. Pak më vonë zbriti përsëri dhe vazhdoi të qëndronte përballë kolonës.
Pas disa minutash, disa persona – identiteti i të cilëve nuk është bërë kurrë i qartë – e tërhoqën me forcë nga rruga. Nuk dihet nëse ishin qytetarë që donin ta shpëtonin, forca sigurie apo bashkëpunëtorë të regjimit. Që nga ai moment, ai u zhduk pa lënë gjurmë.
Pamjet e këtij akti u filmuan dhe fotografuan nga gazetarë të huaj që ndodheshin në ballkonet e hotelit “Beijing Hotel” dhe ndërtesave përreth. Fotografi si Jeff Widener, Stuart Franklin, Charlie Cole dhe Arthur Tsang Hin Wah arritën të fiksonin çastin historik, duke rrezikuar edhe vetë arrestimin. Fotografia u botua në gazetat më të rëndësishme të botës dhe shumë shpejt u bë një nga imazhet më të njohura të shekullit XX, krahas fotografive që kanë shënuar historinë moderne.
Identiteti i “Njeriut Tank” mbetet një nga misteret më të mëdha të historisë bashkëkohore. Emri Wang Weilin është përmendur shpesh në media, por nuk është konfirmuar kurrë nga burime zyrtare. Ka teori se ai u arrestua menjëherë dhe u ekzekutua, të tjera se u dënua me burgim, ndërsa disa besojnë se arriti të shpëtonte dhe jeton ende në anonimatin e plotë. Asnjë prej këtyre hipotezave nuk është provuar.
Qeveria kineze ka bërë për më shumë se tri dekada përpjekje sistematike për të fshirë nga kujtesa publike ngjarjet e Tiananmenit. Fotografitë dhe videot e “Njeriut Tank” censurohen në internetin kinez, ndërsa kërkimet për “4 qershor”, “5 qershor”, “Tiananmen” apo edhe fotografia e famshme bllokohen nga autoritetet. Breza të tërë të rinjsh në Kinë janë rritur pa pasur mundësi të mësojnë zyrtarisht se çfarë ndodhi në verën e vitit 1989.
Megjithatë, jashtë Kinës, figura e tij është kthyer në një ikonë universale të qëndresës civile. Ajo është riprodhuar në murale, skulptura, libra, filma dokumentarë, ekspozita fotografike dhe protesta në mbarë botën. Emri i tij nuk dihet, por mesazhi që la pas mbetet i qartë.
“Njeriu Tank” nuk ndryshoi rrjedhën politike të Kinës atë ditë. Tanket vazhduan rrugën e tyre dhe regjimi mbeti në pushtet. Megjithatë, ai arriti diçka që pak njerëz e arrijnë: të dëshmojë se edhe një individ i vetëm, pa armë dhe pa pushtet, mund të sfidojë një makineri shtetërore dhe të frymëzojë breza të tërë.
Në fund, nuk është rëndësi se si quhej ai. Historia e mban mend për atë që bëri. Për disa minuta, një njeri i vetëm ndaloi një kolonë tankesh dhe i kujtoi botës se guximi nuk matet me forcën e armëve, por me vendosmërinë për të mos iu nënshtruar padrejtësisë.