Last Updated on 07/07/2026 by EL
Një problem i fizikës statistikore që kishte sfiduar shkencëtarët për më shumë se një dekadë është zgjidhur falë bashkëpunimit mes inteligjencës artificiale dhe studiuesve. Fituesi i Çmimit Nobel për Fizikën, Giorgio Parisi, dhe fizikani Francesco Zamponi përdorën modelin e inteligjencës artificiale Claude për të gjetur shpjegimin matematikor të një lidhjeje që prej vitesh nuk arrinin ta provonin. Rezultatet e këtij bashkëpunimi janë publikuar në revistën shkencore Journal of Statistical Mechanics: Theory and Experiment dhe konsiderohen një shembull i mënyrës se si inteligjenca artificiale mund të shërbejë si një mjet mbështetës për kërkimin shkencor, pa zëvendësuar rolin e studiuesve.
Një enigmë që zgjati më shumë se një dekadë
Që në vitin 2014, Parisi, Zamponi dhe bashkëpunëtorët e tyre kishin zhvilluar një model teorik për fenomenin e njohur si “jamming”, një gjendje ku grimcat bllokohen mes tyre duke krijuar një lloj “trafiku” mikroskopik. Gjatë studimit ata vunë re se dy parametra matematikorë të modelit, të quajtur a dhe b, kishin gjithmonë shumën a + b = 1. Megjithatë, edhe pse kjo lidhje funksiononte në praktikë dhe përputhej me teori të tjera fizike, askush nuk arrinte të shpjegonte pse ndodhte kjo.
Si ndihmoi inteligjenca artificiale
Me zhvillimin e modeleve të mëdha gjuhësore, studiuesit vendosën t’i drejtoheshin inteligjencës artificiale. Fillimisht, Parisi i kërkoi modelit Claude të riprodhonte llogaritjet numerike të kryera më shumë se dhjetë vjet më parë. Pasi rezultatet përputheshin, pyetja e radhës ishte e drejtpërdrejtë: “Pse a + b është gjithmonë e barabartë me 1?” Claude ofroi një shpjegim të parë që ishte në thelb i saktë, por përmbante disa pasaktësi. Pas ditësh diskutimesh, verifikimesh dhe korrigjimesh mes studiuesve dhe inteligjencës artificiale, u arrit zgjidhja. Sipas saj, kjo marrëdhënie matematikore është pasojë e domosdoshme e një koncepti fizik të njohur si stabiliteti marginal, gjendja kufitare në të cilën sistemi është njëkohësisht as shumë i qëndrueshëm dhe as i paqëndrueshëm. Nëse ekuacioni nuk do të jepte rezultatin 1, ai nuk do të ishte në përputhje me këtë ligj fizik.
Inteligjenca artificiale si bashkëpunëtore, jo zëvendësuese
Për studiuesit, ky rast tregon se inteligjenca artificiale nuk duhet parë si zëvendësuese e shkencëtarëve, por si një instrument që mund të përshpejtojë analizën dhe të ndihmojë në gjetjen e ideve të reja. “Nëse nuk do ta kishim udhëhequr dhe orientuar për ditë të tëra, as Claude nuk do të kishte arritur kurrë në këtë zgjidhje”, thekson Giorgio Parisi. Rasti konsiderohet një shembull i rëndësishëm i bashkëpunimit mes inteligjencës njerëzore dhe asaj artificiale, duke treguar se kombinimi i ekspertizës shkencore me fuqinë analitike të modeleve të avancuara mund të përshpejtojë zgjidhjen e problemeve që kanë mbetur të pazgjidhura për vite me radhë.