Last Updated on 10/10/2026 by Leonard
Nga Leonard Veizi
Ka një sëmundje që nuk duket në analizat e gjakut. Nuk shfaqet në radiografi. Nuk të rrëzon domosdoshmërisht në shtrat. Dhe pikërisht pse nuk duket, ne kemi vendosur të bëjmë sikur nuk ekziston.
Është sëmundja e mendjes së lodhur. Dhe ne po e trajtojmë si luks.
Dita Botërore e Shëndetit Mendor, çdo 10 tetor, na kujton një të vërtetë që nuk duam ta pranojmë: jemi një shoqëri që di të shërojë trupin, por ende ka turp të flasë për mendjen. E shënojmë ditën me një poster, me një slogan, me një foto institucionale, dhe të nesërmen kthehemi te normaliteti ynë cinik: kush kërkon psikolog, është “i dobët”. Kush kërkon ndihmë, është “i çmendur”.
Ky është thelbi i problemit. Jo mungesa e ditëve ndërkombëtare. Por hipokrizia jonë.
Ne jemi bërë mjeshtra për të fshehur dhimbjen. Për një dhimbje dhëmbi vrapojmë te dentisti. Për një dhimbje shpirti gjejmë një mijë justifikime.
Por mendja nuk funksionon me urdhra. Depresioni nuk ikën sepse dikush i thotë një njeriu të rrëzuar “mendo pozitivisht”. Ankthi nuk zhduket me një “like”. Pagjumësia nuk shërohet me këshillën “mos e tepro”. Ne i kërkojmë njeriut të jetë i fortë pikërisht në momentin kur ai ka më shumë nevojë të lejohet të jetë i dobët.
Paradoksi i kohës sonë
Kemi ndërtuar shoqërinë më të lidhur në histori dhe njeriun më të vetmuar në histori.
Jemi me mijëra miq në telefon dhe askush për të trokitur në derë. Shfaqim në rrjete sociale buzëqeshje, udhëtime, suksese dhe festa. Askush nuk poston netët pa gjumë. Askush nuk fotografon sulmin e panikut. Nuk ka filtër për frikën. Nuk ka “story” për një krizë nervore.
Dhe kështu krijojmë gënjeshtrën më të madhe kolektive: të gjithë duken mirë. Prandaj secili që nuk ndihet mirë, mendon se është i vetmi që nuk është mirë. Dhe hesht.
Kjo heshtje vret më shumë se vetë sëmundja.
Kjo nuk është çështje private. Është çështje publike.
Shëndeti mendor nuk është kapitull për psikologët. Është kapitull për shtetin, për shkollën, për familjen dhe për vendin e punës.
Çfarë i themi një fëmije që bullizohet çdo ditë në shkollë? “Bëhu i fortë”?
Çfarë i themi një adoleshenti që mbyllet në dhomë dhe nuk flet më? “Është mosha”?
Çfarë i themi një punonjësi të rraskapitur nga oraret çnjerëzore? “Po të gjithë lodhen”?
Çfarë i themi një të moshuari që jeton i vetëm prej muajsh? “Merr ilaçet”?
Jo. Një fëmijë që bullizohet ka nevojë për mbrojtje, jo për moral.
Një adoleshent ka nevojë të dëgjohet, jo të qortohet.
Një punonjës ka nevojë për kushte njerëzore, jo për retorikë motivuese.
Dhe një njeri që kërkon ndihmë psikologjike nuk është “i çmendur”. Është i guximshëm.
Fjala “i çmendur” ka bërë më shumë dëm në këtë vend se shumë sëmundje bashkë. Sepse ka ngritur një mur stigme. Pas atij muri, mijëra njerëz vuajnë në heshtje, nga frika se mos gjykohen, se mos humbin punën, se mos quhen të paaftë për të qenë prind, partner, koleg.
Në një shoqëri normale, të thuash “nuk jam mirë psikologjikisht” duhet të jetë po aq normale sa të thuash “kam temperaturë”. Nuk është dobësi. Është sinjal. Dhe sinjalet nuk gjykohen. Dëgjohen.
Çfarë duhet të kërkojmë?
Nuk na duhen vetëm fushata. Na duhen shërbime.
Psikologu në shkollë nuk mund të jetë një emër në organigramë. Duhet të jetë i pranishëm, i arritshëm, pa radhë 6-mujore.
Shëndeti mendor në punë nuk mund të jetë një trajnim 45-minutësh një herë në vit. Duhet të jetë e drejtë për të kërkuar ndihmë pa u ndëshkuar.
Dhe në familje, na duhet një revolucion i vogël gjuhësor: të zëvendësojmë pyetjen “Çfarë ke që qan?” me “Do të flasësh? Jam këtu.” Sepse ndonjëherë nuk mund ta shpëtosh një njeri me një fjalë. Por mund të mos ia rëndosh barrën me një gjykim. Mund të ulesh pranë tij. Mund ta dëgjosh pa e ndërprerë për t’i dhënë leksion.
Në një botë që është bërë gjithnjë e më e zhurmshme, të dëgjosh është akti më njerëzor i kujdesit.
10 tetori, pra, nuk është ditë për slogane. Është ditë për të vendosur një standard të ri: shëndeti mendor nuk është luks, nuk është kapriço, nuk është privilegj i atyre që kanë kohë.
Është e drejtë. Është nevojë bazë. Është pjesë e shëndetit.
Dhe një shoqëri që e trajton si luks, herët a vonë do të paguajë çmimin e një shoqërie të sëmurë që shtiret sikur është mirë.