Çdo parfum më i shtrenjtë në botë fillon me një pemë të dëmtuar. Kur disa pemë Aquilaria dëmtohen, ato prodhojnë një rrëshirë të errët dhe aromatike që shndërrohet në dru agar, ose oudh – një përbërës kaq i vlefshëm saqë pemë të egra janë prerë ilegalisht në ndjekje të tij.
Rezultati ka shkatërruar popullatat e egra të Aquilaria-s . Po sikur parfumierët të mund ta krijonin aromën pa e prerë pemën?
Me ndihmën e inteligjencës artificiale, shkencëtarët po mësojnë të parashikojnë se si do të nuhasin molekulat që nuk janë krijuar kurrë, duke rindërtuar gjenet që prodhojnë aromë nga lulet që besohet se janë zhdukur. Të tjerë kanë mbledhur mikrobe nga retë dhe i kanë përdorur ato si pikënisje për parfume të reja.
Tani shkencëtarët dhe kompanitë e bioteknologjisë thonë se përparimet së shpejti mund t’i lejojnë industrisë së aromave të riprodhojë aroma dhe përbërës nga bimët e rrezikuara pa i korrur ato vazhdimisht.
“Të qenit në gjendje të rikrijojmë aromën e një bime të rrezikuar do të ishte një fitore e madhe si për mjedisin, ashtu edhe për markat”, tha Alex Wiltschko, themeluesi i Osmo-s, një degëzim i Google Brain që ka mbledhur 130 milionë dollarë për të zhvilluar inteligjencë artificiale të aftë për të parashikuar dhe rikrijuar aromat.
Osmo ka rikrijuar aromën e një peme të rrallë nga një copë lëvore “me madhësinë e një gishti”, tha Wiltschko. Një spektrometër analizoi mostrën, inteligjenca artificiale e tij rindërtoi formulën kimike dhe aroma u riprodhua në laboratorin e tij.
Një pemë Aquilaria sinensis, e prerë ilegalisht në Hong Kong
BioHarvest Sciences thotë se ka krijuar një kulturë të qëndrueshme qelizore nga një bimë aromatike e rrezikuar e Azisë Juglindore, duke lejuar që përbërësit e saj të vlefshëm të prodhohen pa kultivuar ose korrur bimën origjinale.
Fabrika nuk është emëruar për arsye komerciale, por BioHarvest ka njoftuar një marrëveshje që parashikon prodhimin e 20 tonëve të përbërjes së aromës, me një prodhim të kufizuar që potencialisht do të fillojë vitin e ardhshëm.
“Sfida është se kërkesa njerëzore mund të jetë praktikisht e pakufizuar, ndërsa furnizimi biologjik jo. Ne besojmë se bioteknologjia mund të ndihmojë në mbylljen e këtij boshllëku, jo duke zëvendësuar natyrën, por duke na lejuar të përdorim atë që na ka dhënë natyra pa e vënë vazhdimisht burimin nën presion”, tha drejtori ekzekutiv i BioHarvest, Zaki Rakib.
Por ambientalistët dhe parfumierët thonë se pretendime të tilla rrezikojnë t’u japin përparimeve në teknologjinë e aromave një shkëlqim mjedisor që nuk e kanë fituar ende.
“Ta quash këtë ruajtje është shpëlarje e ideve të gjelbra. Krijimi i një versioni sintetik të aromës së një bime të rrezikuar nuk e shpëton bimën”, tha Mandy Aftel, parfumierja pioniere natyrale, autore dhe themeluese e Arkivit të Aromave të Çuditshme Aftel.
Ajo tha se prodhimi i një zëvendësuesi nuk i ndaloi njerëzit të blinin origjinalin, ose nuk adresoi shkaqe të tjera të rënies së një specie.
Rhian Smith, nga Kopshtet Botanike Mbretërore në Kew, u pajtua. Ajo tregoi pemën Aquilaria. Ajo tha se inteligjenca artificiale mund të ndihmonte në hartimin e një alternative ndaj oudh-it, por materiali me origjinë të egër mbeti shumë i vlerësuar.
“Nuk e heq plotësisht presionin mbi popullatat e bimëve të egra”, tha ajo.
Ekziston edhe çështja e motivimit. Wiltschko pranoi se ruajtja nuk ishte “një përparësi e qartë” për punën e Osmos.
Parfumi sintetik në vetvete nuk është asgjë e re: industria është mbështetur shumë në përbërësit sintetikë për më shumë se një shekull, dhe makinat kanë qenë prej kohësh në gjendje të identifikojnë molekulat në një aromë.
“Ajo që ka ndryshuar është ajo që ndodh pasi të dhënat dalin nga makina. Ajo që është e re është parashikimi”, tha Wiltschko.
Ai pretendoi se Osmo e kishte trajnuar inteligjencën e saj artificiale në më shumë se 5 milionë përgjigje njerëzore ndaj aromave.
“Kjo do të thotë se mund të parashikojë se si do të perceptohen kombinimet e molekulave”, tha ai.
Diku tjetër, pretendohet se inteligjenca artificiale po ndryshon të gjithë botën në të cilën punojnë parfumierët. Christina Agapakis nuk është parfumiere, por puna e saj në rindërtimin e gjeneve nga lulet e konservuara ka prodhuar përbërës aromash që parfumierët mund t’i përdorin për të krijuar aroma të reja.
Një tjetër parfumier, Future Society, ka fluturuar drejt reve, duke bërë dy fluturime me një aeroplan të vogël për të mbledhur mikrobe të gjalla. U identifikuan trembëdhjetë, duke prodhuar 57 molekula aromatike, të cilat u bënë pika fillestare për Cloud Reverie, një parfum i lançuar këtë vit.
Edhe inteligjenca artificiale ka kufizimet e veta: aroma e një luleje mund të përmbajë qindra molekula dhe të ndryshojë sipas pjesës së bimës nga e cila vjen dhe kushteve në të cilat rritet.
“Ajo që duhet të mbajmë mend është se, në fund të fundit, sado e fuqishme të jetë IA, një aromë nuk është thjesht një formulë ose një grup të dhënash”, tha Agapakis./mxh