Në çdo periudhë tjetër të 80 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara do të kishin ndihmuar në rivendosjen e stabilitetit në botë. Por, sipas rrjetit amerikan CNN, nën drejtimin e Donald Trump, superfuqia perëndimore është shndërruar tashmë në një faktor të paqëndrueshmërisë globale.
Bindja e Donald Trump se ai përfaqëson një sukses në skenën ndërkombëtare bie ndesh me rezultatet e sondazheve të shumta që tregojnë se presidenti amerikan shihet në mënyrë tejet negative në shumë vende të botës. Kjo, sipas CNN, është ekuivalenti ndërkombëtar i pretendimit të tij se Shtetet e Bashkuara po përjetojnë një “epokë të artë”, ndërkohë që në vend ai përballet me nivele të ulëta të mbështetjes.
Siç vëren CNN, bota sot duket sikur po del gjithnjë e më shumë jashtë kontrollit. Dy konfliktet e mëdha, në Iran dhe Ukrainë, nuk janë më nën kontroll. Ekspertët paralajmërojnë për skenarë katastrofikë, ku zhvillimi i inteligjencës artificiale mund të përbëjë një kërcënim ekzistencial për njerëzimin.
Rritja e shpejtë e çmimeve të energjisë po trondit ekonomitë e goditura nga pabarazia, ndërsa përmbytjet, zjarret dhe temperaturat ekstreme po e shndërrojnë krizën klimatike në një emergjencë globale.
Në të njëjtën kohë, institucionet ndërkombëtare që kanë mbështetur për dekada stabilitetin relativ po dobësohen. Kombet e Bashkuara, ku liderët botërorë janë mbledhur këtë javë, duken gjithnjë e më të pafuqishme për t’iu përgjigjur një realiteti ku liderë të fuqishëm shpërfillin disa prej vlerave themelore të organizatës, përfshirë demokracinë, të drejtat e njeriut dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.
Në çdo periudhë tjetër të 80 viteve të fundit, Shtetet e Bashkuara do të kishin luajtur një rol qendror në përpjekjet për të rikthyer stabilitetin. Por, sipas CNN, nën Donald Trump, superfuqia perëndimore është bërë vetë pjesë e problemit.
Fjalimi vjetor i Donald Trump në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së vjen në një moment kur popullariteti i tij po bie përpara zgjedhjeve të rëndësishme të mesmandatit dhe ndërsa ai është përfshirë në një luftë që kishte premtuar se nuk do ta zhvillonte kurrë.
Megjithatë, Trump këmbëngul se Shtetet e Bashkuara nuk kanë qenë kurrë më të fuqishme dhe më të respektuara.
Ai mburret me atë që e konsideron si përhapje të paqes në botë dhe me përballjen me krizat që, sipas tij, paraardhësit e tij i shmangën.
“Vendi ynë respektohet përsëri. Ne jemi të respektuar më shumë se kurrë. Shkoj në takime dhe të gjithë ngrihen në këmbë. Ata nuk e mbrojtën presidentin tonë të mëparshëm; nuk u interesonte ai”, tha Trump në fillim të këtij muaji.
Por, sigurisht, pjesa më e madhe e botës nuk duket se e ndan këtë vlerësim.
“Amerika ka ndryshuar”
Aleatët , përfshirë Kanadanë dhe vendet evropiane, po përpiqen të bashkohen për të mbrojtur veten edhe nga ish-garantuesi i tyre i sigurisë: Shtetet e Bashkuara.
Besimi te një Amerikë gjithnjë e më agresive po zbehet.
“Amerika ka ndryshuar”, deklaroi muajin e kaluar kryeministri kanadez Mark Carney, i cili e ka paraqitur Kanadanë dhe fuqitë e tjera si aktorë që duhet të përgatiten për një epokë pas-amerikane.
“Ne nuk mund ta kontrollojmë stuhinë që vjen nga Uashingtoni”, pranoi ai.
Logjika e mandatit të dytë të Trumpit është se Shtetet e Bashkuara luajnë me “karta të forta”, ndërsa fuqitë e tjera nuk kanë të njëjtën mundësi.
“Unë mund të bëj çfarë të dua”, deklaroi presidenti amerikan në mars. Edhe pse në atë rast po i referohej Kubës, CNN vlerëson se kjo frazë përmbledh në një masë të madhe botëkuptimin e tij.
Politika e jashtme e Uashingtonit është shndërruar në një zgjatim të personalitetit të “komandantit të përgjithshëm” Trump dhe karakterizohet nga përdorimi i kërcënimeve, presionit dhe forcës për të siguruar përfitime konkrete.
Vetëm gjatë fundjavës, për shembull, Trump diskutoi në Fox News mundësinë e “hedhjes në erë të të gjithë vendit” të Iranit.
Por ndërsa Trump e sheh SHBA-në si një fuqi supreme, CNN argumenton se fuqia amerikane tashmë duket më e brishtë.
Mbijetesa e regjimit iranian, pavarësisht ofensivës ushtarake amerikane, ka vënë në pikëpyetje retorikën e Trumpit mbi epërsinë amerikane.
Raketat amerikane interceptuese të konsumuara dhe një aeroplanmbajtëse e përfshirë në një mision afatgjatë simbolizojnë një luftë që, sipas presidentit amerikan, duhej të përfundonte brenda pak javësh, por që tashmë, ndërsa i afrohet muajit të tetë, po nxjerr në pah kufijtë e fuqisë amerikane.
Trump përfundon transformimin e SHBA-së
Bindja e Trumpit se ai përfaqëson një sukses global bie ndesh me rezultatet e sondazheve të shumta që tregojnë një perceptim thellësisht negativ ndaj tij në shumë vende të botës.
Por cila është gjendja reale e fuqisë amerikane?
A po i përkeqësojnë politikat e Trumpit, të cilat kanë përmbysur pjesë të rëndësishme të konsensusit dypartiak të krijuar gjatë gati një shekulli, një periudhë tashmë të thellë krize globale?
Dhe a është Trump vetë shkaku i kësaj përçarjeje, apo thjesht produkt i një konteksti më të gjerë, në të cilin rendi botëror i shekullit XX po shpërbëhet përballë sfidave të një epoke të re?
Këto janë pyetjet që ngre CNN.
Në fjalimin e tij të parë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, në vitin 2017, Trump paraqiti një politikë të jashtme që do të trondiste themelet e qasjes tradicionale amerikane.
“Si president i Shteteve të Bashkuara, unë gjithmonë do ta vë Amerikën në vend të parë, ashtu siç ju, si udhëheqës të vendeve tuaja, gjithmonë do t’i vini – dhe gjithmonë duhet – vendet tuaja në vend të parë”, tha ai.
Në mandatin e tij të dytë, ky transformim është thelluar.
Trump po përplaset me aleatët tradicionalë, ndërsa po ndërton marrëdhënie më të afërta me liderë autoritarë si presidenti kinez Xi Jinping – të cilin pritet ta presë në Uashington këtë javë – dhe presidenti rus Vladimir Putin.
“Trump 2.0” ka ringjallur gjithashtu një qasje më agresive ndaj Hemisferës Perëndimore.
Nafta venezueliane pritet të luajë një rol të rëndësishëm në furnizimet amerikane, në kuadër të një marrëveshjeje afatgjatë, pasi administrata Trump rrëzoi Nicolás Maduron dhe pranoi Delcy Rodríguez si udhëheqëse të përkohshme të vendit, me të cilën presidenti amerikan pritet të takohet gjithashtu këtë javë.
CNN argumenton se ajo që Trump e ka paraqitur si një “shpërthim suksesi” në Venezuelë krijoi një vetëbesim që e shtyu të besonte se mund të rrëzonte në mënyrë të ngjashme edhe një regjim antiamerikan si ai i Iranit.
Tani, ai është një tjetër president amerikan i përfshirë në një luftë në Lindjen e Mesme, nga e cila nuk është e qartë se si mund të dalë.
Teherani, sipas kësaj analize, ka dhënë të njëjtin mësim që lufta moderne me dronë mund të vërë në vështirësi edhe një fuqi të madhe, ashtu siç i ka ndodhur Moskës në Ukrainë, pavarësisht dëmeve të mëdha që kanë pësuar si Ukraina, ashtu edhe Irani.
Trump përballi SHBA-në me një tjetër realitet të ri të gjeopolitikës së shekullit XXI vitin e kaluar.
Lufta tregtare me Kinën përfundoi me kufizime nga Pekini ndaj eksporteve të mineraleve të rralla, të cilat janë thelbësore për teknologjinë amerikane dhe për një ekonomi gjithnjë e më të varur nga inteligjenca artificiale.
Një president tradicional amerikan do të përpiqej të mobilizonte aleancat globale për t’iu përgjigjur kërcënimeve të përbashkëta.
Por luftërat tarifore të Trumpit dhe kërcënimet ndaj sovranitetit të vendeve të tjera kanë shkaktuar atë që Carney e ka cilësuar si një “këputje” në sistemin e aleancave që Uashingtoni kishte përdorur për dekada si një shumëzues të fuqisë së tij.
Në Evropë, mosbesimi është shtuar edhe për shkak të mbështetjes së administratës së tij ndaj forcave populiste të djathta dhe të ekstremit të djathtë.
“Nuk mund t’i besosh më kurrë atij qeni”
Prishja e marrëdhënieve me aleatët amerikanë do të ishte dukur e paimagjinueshme përpara epokës së Trumpit.
Por zemërimi i aleatëve të SHBA-së nuk është thjesht një incident i izoluar. Për lëvizjen “MAGA”, kjo përplasje është edhe një fitore politike, pasi prej kohësh ajo ka kundërshtuar faktin që aleatët evropianë kanë ndërtuar shtete të kushtueshme të mirëqenies nën mburojën e sigurisë amerikane.
Ekziston gjithashtu një efekt strategjik për SHBA-në, pasi evropianët po përballen gjithnjë e më seriozisht me nevojën për të financuar mbrojtjen e tyre.
Mund të argumentohet gjithashtu se presidenti amerikan kishte të drejtë të shqetësohej për sfidat gjeopolitike në rritje, ndërsa akullnajat polare po shkrihen.
Megjithatë, sipas CNN, mënyra agresive e Trumpit tregon njëkohësisht se si ai mund të minojë fuqinë amerikane.
Për shembull, ai mund ta kishte arritur marrëveshjen e re të mbrojtjes me Groenlandën, që pritet të nënshkruhet këtë javë, pa kërcënuar më parë me pushtimin e një territori sovran të Danimarkës, një vend anëtar i NATO-s.
Politikania groenlandeze Tilly Martinussen e përshkroi humbjen e besimit ndaj Uashingtonit në një mënyrë mjaft karakteristike.
“Edhe nëse është qeni më i mirë, më i zgjuar dhe më i fortë , nëse kthehet dhe të kafshon, nuk mund t’i besosh më kurrë atij qeni”, deklaroi ajo për Channel 4 News në Britani.
Trump, sigurisht, nuk është përgjegjës për zhvillimin e jashtëzakonshëm të inteligjencës artificiale dhe potencialin e saj për të ndryshuar botën.
Politikat amerikane që, sipas analizës, kanë fuqizuar pa dashje Kinën, janë ndjekur edhe nga presidentët e mëparshëm.
Armiqësia e gjatë e Vladimir Putinit ndaj Perëndimit mund të gjurmohet që nga fundi i Luftës së Ftohtë.
Ndryshimet klimatike nisën shumë përpara se Trump të mbërrinte në Shtëpinë e Bardhë, edhe pse ai vazhdon t’i mohojë ato.
Dhe Perëndimi nuk u përgatit realisht për atë që do të vinte më pas, ndërsa kujtimet e unitetit të viteve 1940 u zbehën bashkë me largimin e brezit që u cilësua si “gjenerata më e madhe”.
Megjithatë, CNN argumenton se temperamenti i paqëndrueshëm i presidentit amerikan është bërë tashmë një pasqyrë e epokës politike në të cilën ai vepron.
Kjo mund të çojë në një përplasje edhe më të fortë mes sfidave globale dhe mënyrës se si fuqia amerikane po përpiqet t’u përgjigjet atyre.
Dhe, mbi të gjitha, ngre pyetje të rëndësishme për qëndrueshmërinë e fuqisë amerikane në një rend botëror që po ndryshon me shpejtësi./ad