Last Updated on 09/03/2026 by adminfjala
Në studion e Dastid Miluka, dita nis shpesh me një kafe të qetë dhe me një vështrim të gjatë mbi telajot në proces. Është ai moment i heshtur para se peneli të prekë sërish sipërfaqen, kur pikturat duket sikur presin të vazhdojnë historinë e tyre. Mes dritës që ndryshon gjatë ditës, aromës së bojërave dhe ritmit të përqendrimit, studioja bëhet një hapësirë dialogu: mes artistit dhe veprës, mes intuitës dhe disiplinës, mes asaj që shihet dhe asaj që vetëm ndjehet.
Rruga artistike e tij nis herët, me vizatimet e para të fëmijërisë dhe me atë zbulimin e thjeshtë, por vendimtar, se disa vija mund të ndërtonin një botë të tërë mbi një fletë të bardhë. Me kalimin e viteve, ky raport me imazhin u kthye në një gjuhë të brendshme përmes së cilës ai eksploron figurën, hapësirën dhe simbolin. Nga vitet e formimit në Tiranë deri te përvoja dhe krijimtaria në Bruksel, puna e tij është ndërtuar si një dialog i vazhdueshëm mes kujtesës, dritës dhe identitetit kulturor.
Në këtë bisedë që nis, si shumë ditë në studio, me një kafe dhe me ritmin e qetë të punës, ai rikthehet te fillimet, te procesi krijues dhe te mënyra se si qytetet, përvojat dhe dritat e ndryshme vazhdojnë të gjejnë vend në paletën e tij artistike. Në një intervistë për “Fjala”, Dastid na tregon për marrëdhënien e tij me ngjyrat dhe dashurinë për femrat e zhveshura në pikturë.
– Dastid, përshëndetje! Ju keni treguar më herët momentin kur e kuptuat se kishit një prirje të veçantë për pikturën. A mund të na riktheni edhe një herë te ajo periudhë dhe të na flisni për pikturën tuaj të parë?
Përshëndetje! Në fakt, momenti kur e kuptova që vizatimi ishte më shumë se një lojë për mua erdhi shumë herët. Si shumë fëmijë, fillova me laps dhe fletë, por ajo që mbaj mend qartë është ndjesia e përqendrimit absolut që më kapte kur vizatoja. Piktura ime e parë “serioze” ishte një përpjekje për të riprodhuar një figurë nga një libër ilustrimesh. Nuk ishte perfekte, përkundrazi, por ishte hera e parë që ndjeva se një imazh mund të ndërtohej me durim dhe vëmendje. Ishte një zbulim i vogël: që me disa vija mund të krijoje një botë.
– Si fëmijë, ishe nga ata që ngjyrosnin brenda vijave apo i konsideroje vijat si sugjerim artistik?
Le të themi që vijat i respektoja… por vetëm deri në një pikë. Shumë shpejt kuptova se ato mund të ishin edhe një pikënisje, jo domosdoshmërisht kufi. Ndoshta që atëherë filloi marrëdhënia ime me lirinë në pikturë: respekt për formën, por edhe dëshirë për ta tejkaluar atë.
– A ka pasur ndonjë mur shtëpie që ka vuajtur nga talenti yt i hershëm?
Fatmirësisht për muret e shtëpisë, kisha mjaftueshëm fletë dhe libra për të vizatuar. Por jam i sigurt që disa sipërfaqe në shtëpi kanë marrë ndonjë “provë teknike” të vogël. Mendoj se çdo artist në fëmijëri ka pasur momentin kur muri duket si një kanavacë shumë e madhe për t’u injoruar.
– Kur e kuptove që piktura nuk ishte thjesht pasion, por fat? Ishte moment romantik apo dramë artistike? Nuk ishte një moment dramatik apo romantik në kuptimin klasik. Ishte më shumë një proces i qetë vetëdijësimi. Me kalimin e viteve, duke studiuar dhe duke kaluar orë të gjata në studio, kuptova që kjo nuk ishte thjesht diçka që më pëlqente, por mënyra ime për të kuptuar botën. Kur një aktivitet bëhet gjuha jote e brendshme, atëherë ai ndalon së qeni thjesht pasion.
– Të rritesh me art në shtëpi është privilegj apo presion për të qenë “gjithmonë krijues”?
Është një privilegj i madh, sepse arti bëhet pjesë e jetës së përditshme dhe jo diçka e largët. Por në të njëjtën kohë krijon edhe një lloj përgjegjësie të brendshme: të jesh i sinqertë me atë që bën. Nuk është presion për të krijuar gjithmonë, por një ndjesi që duhet ta marrësh seriozisht procesin krijues.
– Në Liceun Artistik, kush fitoi më shumë: disiplina apo rebelimi yt krijues?
Besoj se fitoi kombinimi i të dyjave. Liceu Artistik të jep një bazë shumë të fortë teknike dhe disiplinë në punë. Por në të njëjtën kohë, çdo artist i ri ka nevojë për një dozë rebelimi për të gjetur zërin e vet. Pa disiplinë nuk ndërton gjuhë artistike, por pa rebelim ajo gjuhë mbetet shumë akademike.
– A ka pasur ndonjë profesor që të ka thënë “kjo s’do funksionojë kurrë” dhe sot do ta ftoje në ekspozitë?
Çdo artist ka pasur momente kur një ide është parë me skepticizëm. Dhe kjo është normale. Në art nuk ka formula të sigurta. Po, do ta ftoja me kënaqësi në një ekspozitë, ndoshta pikërisht për të parë se si disa ide që dikur dukeshin të pamundura mund të gjejnë formën e tyre me kohën.
– Emigrimi në Bruksel ishte akt guximi apo “duhet të dal ta provoj veten”?
Pak nga të dyja. Emigrimi është gjithmonë një hap i madh, sepse ndryshon jo vetëm vendin ku jeton, por edhe mënyrën si e sheh veten. Për mua ishte një mënyrë për të zgjeruar horizontin artistik dhe për ta vendosur punën time në një dialog më të gjerë kulturor.
– A ka ndryshuar drita belge paletën tënde apo Tirana vazhdon ta fitojë betejën e ngjyrave?
Drita ka një ndikim të madh në pikturë dhe ajo e Belgjikës është shumë e ndryshme nga ajo e Tiranës. Është më e butë, më e shpërndarë. Por Tirana ka një intensitet dhe kontrast që mbetet gjithmonë pjesë e memories sime vizuale. Në një farë mënyre, paleta ime është një dialog mes këtyre dy dritave.
– Si ndihet një piktor shqiptar në një skenë ndërkombëtare: ambasador i ngjyrave apo qytetar i botës?
Mendoj se një artist është gjithmonë një qytetar i botës, sepse arti komunikon përtej kufijve. Por në të njëjtën kohë, rrënjët kulturore janë gjithmonë të pranishme. Ato ndikojnë mënyrën si e ndërton imazhin dhe simbolin.
– Figurën femërore në pikturat e tua duhet ta lexojmë si muzë, mister apo mesazh të koduar?
Figura femërore në punët e mia është një hapësirë simbolike shumë e gjerë. Ajo mund të jetë një muzë, por edhe një figurë transformimi, një prani që ndërthur natyrën, arkitekturën dhe dimensionin njerëzor. Së fundmi më ka interesuar më shumë ideja e bashkëjetesës mes figurës femërore dhe hapësirës që e rrethon.
– Ngjyrat e tua janë të forta. A janë pasqyrë e temperamentit tënd apo kundërpeshë e tij?
Ndoshta pak nga të dyja. Ngjyra është një gjuhë emocionale shumë direkte. Ndonjëherë ajo reflekton energjinë e brendshme, herë të tjera krijon një ekuilibër me të.
– A je nga ata artistë që presin frymëzimin apo që i thonë frymëzimit: “Ulu, kemi punë”?
Më shumë nga grupi i dytë. Frymëzimi është i mirëpritur, por ai zakonisht vjen kur je tashmë duke punuar. Studio është vendi ku frymëzimi e kupton që duhet të paraqitet në orar.
– Si duket një ditë e zakonshme në studion tënde: kafe, muzikë dhe dramë artistike apo disiplinë ushtarake me penel?
Ndoshta një përzierje e të dyjave. Fillon me një kafe dhe një moment qetësie për të parë punët në proces. Pastaj vjen pjesa më intensive e punës. Drama artistike ndodh zakonisht kur një pikturë vendos të mos bashkëpunojë.
– A flet me pikturat e tua gjatë procesit? Dhe nëse po, a të “kthejnë përgjigje”?
Në një mënyrë metaforike, po. Piktura të jep sinjale gjatë procesit: të tregon kur diçka funksionon dhe kur jo. Problemi është që përgjigjet e saj ndonjëherë janë shumë ambigue dhe simbolike por rendesi ka që ne fund kuptohemi.
– A të ka ndodhur ndonjëherë ta përfundosh një vepër dhe të mendosh: “Këtë s’e bëra unë…”?
Po, dhe janë pikërisht ato momente kur e ndjen se procesi krijues ka shkuar përtej kontrollit racional. Është një ndjesi shumë e veçantë.
– Çfarë ndodh emocionalisht kur një pikturë shitet? Gëzim, nostalgji apo pak xhelozi?
Është një përzierje emocionesh. Ka gëzim sepse vepra gjen një jetë të re me dikë tjetër. Por ka edhe pak nostalgji, sepse çdo pikturë ka kaluar shumë kohë në studio para se të largohet.
– Çfarë nuk kupton publiku për jetën e një piktori?
Ndoshta pjesën e padukshme të punës: orët e gjata të kërkimit, provave, dyshimeve dhe përgatitjes së ekspozitave. Një pikturë që shfaqet në galeri është vetëm maja e një procesi shumë më të gjatë.
– Nëse një ditë do të zgjoheshe pa dëshirë për të pikturuar, çfarë do të bëje? Apo kjo është pyetje horror për ty?
Pak si pyetje horror, po. Por ndoshta do të shkoja në një muze, do të shikoja artin e të tjerëve dhe do të prisja që dëshira të kthehej vetë.
– Çfarë do t’i thoje sot vetes 6-vjeçare që vizatonte me entuziazëm?
Do t’i thoja: vazhdo të vizatosh dhe mos u shqetëso shumë nëse vizatimet nuk janë perfekte. Kurioziteti është më i rëndësishëm se perfeksioni.
– Dhe në fund, nëse jeta jote do të ishte një tablo e vetme, do të ishte realizëm, surrealizëm apo një shpërthim ngjyrash që nuk kërkon shpjegim?
Mendoj se do të ishte një kombinim i të trejave: një realitet që herë pas here bëhet surreal dhe që gjithmonë përpiqet të shprehet përmes ngjyrës.
– Kur do ju shohim me ekspozitë në Tiranë?
Në fakt, ka pak kohe që kam mbyllur një ekspozitë në Tiranë me titull Genius Loci-Shpirti i Qytetit. Ishte një projekt shumë i veçantë për mua, sepse lindi si një reflektim i thellë mbi qytetin e Tiranës dhe transformimin që ai ka përjetuar gjatë viteve të fundit. Punimet ishin një dialog mes figurës njerëzore dhe arkitekturës së qytetit, një mënyrë për të kapur shpirtin e vendit, atë që latinët e quanin genius loci. Ishte një ekspozitë që e kisha shumë për zemër, sepse në një farë mënyre ishte edhe një rikthim artistik në një qytet që mbetet pjesë e memories sime vizuale dhe emocionale.
– Një pyetje si shqiptarët: a ke shitur apo dhuruar pikturë ndonjë politikani tonë, por edhe ndonjë andej nga Brukseli?
Jo personalisht ndonjë politikani. Megjithatë, kam pasur kënaqësinë të dhuroj një punim Institucionit të Ambasadës së Shqipërisë në Belgjikë. Në atë pikturë shfaqet një vajzë e veshur me kostum tradicional shqiptar, një figurë që për mua simbolizon lidhjen mes identitetit kulturor dhe prezencës sonë jashtë vendit. Ishte një gjest i thjeshtë, por me shumë kuptim, sepse arti në këto raste bëhet edhe një mënyrë për të përfaqësuar kulturën tonë në një kontekst ndërkombëtar.
Intervistoi Fernanda Çenko
