Përgatiti: Leonard Veizi
Në vitin 1961, në kulmin e Luftës së Ftohtë, autoritetet britanike njoftuan zyrtarisht se kishin zbuluar dhe çmontuar një nga rrjetet më të rrezikshme të spiunazhit sovjetik që kishte vepruar ndonjëherë në territorin e Mbretërisë së Bashkuar. Rrjeti u bë i njohur si Spiunazhi i Portland-it, emër që lidhej drejtpërdrejt me bazën detare sekrete britanike në Portland, ku përqendroheshin projekte tepër të ndjeshme ushtarake.
Organizata ishte një agjenturë sovjetike e KGB-së, e cila operoi në mënyrë të fshehtë në vitet 1950–1960, duke synuar të përfitonte informacione strategjike mbi armatimet detare britanike, veçanërisht zhvillimet në fushën e luftës kundër nëndetëseve, një sektor kyç në përballjen mes NATO-s dhe bllokut sovjetik.
Në qendër të këtij rrjeti ndodhej Harry Houghton, një ish-oficer i Marinës Mbretërore, i punësuar më pas në zyrat administrative të bazës së Portland-it. Për shkak të aksesit të drejtpërdrejtë në dokumente të klasifikuara, Houghton u shndërrua në burimin kryesor të informacionit për Moskën. Ai rekrutoi Ethel Gee, një nëpunëse civile në të njëjtën bazë, e cila kishte gjithashtu qasje në materiale sekrete dhe ndihmonte në kopjimin dhe dorëzimin e dokumenteve.
Figura lidhëse e rrjetit ishte Gordon Lonsdale, i cili vepronte nën identitetin e një biznesmeni kanadez. Në realitet, ai ishte oficer i inteligjencës sovjetike, i ngarkuar me koordinimin e operacioneve, pagesat dhe komunikimin me qendrën në Moskë. Lonsdale shërbente si nyja që lidhte spiunët britanikë me aparatin e KGB-së.
Një rol kyç në prapaskenë luante edhe çifti Morris dhe Lona Cohen, të njohur në qarqet e spiunazhit si “kurierë profesionistë”. Ata jetonin në periferi të Londrës duke u paraqitur si qytetarë të zakonshëm, por në fakt merreshin me transmetimin e informacionit sekret, përdorimin e pajisjeve të fshehta të komunikimit dhe organizimin e kanaleve të sigurisë për rrjetin.
Rënia e spiunazhit të Portland-it erdhi pas një hetimi të gjatë dhe të kujdesshëm nga MI5, shërbimi britanik i kundërzbulimit. Sinjalet e para erdhën nga informacione të inteligjencës amerikane, të cilat ngritën dyshime për rrjedhje të të dhënave sensitive nga bazat detare britanike. Pas vëzhgimeve, përgjimeve dhe ndjekjeve të fshehta, autoritetet britanike arritën të dokumentonin aktivitetin e rrjetit.
Arrestimi i anëtarëve kryesorë tronditi opinionin publik britanik. Gjyqi i vitit 1961 zbuloi përmasat reale të depërtimit sovjetik dhe tregoi se sa i brishtë mund të ishte sistemi i sigurisë edhe në një nga fuqitë kryesore perëndimore. Të gjithë anëtarët e rrjetit u shpallën fajtorë dhe u dënuan me dënime të rënda me burg.
Çmontimi i Spiunazhit të Portland-it u konsiderua një fitore madhore e kundërzbulimit britanik dhe shërbeu si paralajmërim i qartë se Lufta e Ftohtë nuk zhvillohej vetëm në fushëbeteja apo në sallat e diplomacisë, por edhe në heshtjen e zyrave, dosjeve dhe kontakteve të padukshme të jetës së përditshme. Ky rast mbetet edhe sot një nga episodet më domethënëse të luftës së fshehtë mes Lindjes dhe Perëndimit.