Owen Jones
Miliona njerëz kanë vdekur si pasojë e aventurizmit ushtarak katastrofik të udhëhequr nga SHBA-ja. Por nuk ka pasur pasoja për ata që e mbështetën atë për kaq gjatë.
Çfarë pranimi. “Kërcënimi i terrorizmit” nga Lindja e Mesme, shkroi dy javë më parë një kolumnist me ndikim amerikan, “ishte pasojë e përfshirjes amerikane, jo arsyeja për të”. Nëse SHBA “nuk do të ishte përfshirë thellësisht dhe vazhdimisht në botën myslimane që nga vitet 1940,” shtoi ai, “militantët islamikë do të kishin pak interes ta sulmonin”. Ai shkoi edhe më tej: “Në kundërshtim me shumë mite, ata nuk na kanë urryer aq për ‘atë që jemi’, por për shkak të vendit ku jemi.”
Pas një çerek shekulli luftërash të dështuara amerikane në Lindjen e Mesme, kjo mund të tingëllojë si sens i përbashkët. Por këto fjalë i përkasin Robert Kagan, një prej “kumbarëve” të neokonservatorizmit – doktrina që mbështeti me zell aventurizmin ushtarak në kulmin e epokës së “përjashtueshmërisë amerikane”. Në vitet ’90, ai kërkonte vazhdimisht luftë me Irakun, një thirrje që u bë edhe më e fortë pas 11 Shtatorit, kur këmbëngulte se “kërcënimi irakian është i madh”.
Për të qenë të qartë, Kagan nuk po heq dorë nga hegjemonia amerikane, por më tepër po vajton rënien e saj. Pranimi i tij befasues fshihet në një artikull që e përshkruan luftën me Iranin si një katastrofë strategjike, që dobëson aleancat perëndimore dhe ndihmon Rusinë dhe Kinën. Rruga që ai ka përshkuar duket më shumë si një riorganizim prioritetesh sesa një pendesë e plotë: ardhja në pushtet e Donald Trump një dekadë më parë e shtyu të përqendrohej te rreziku i fashizmit në vend.
Kalimi i Kaganit nga ideja se pushtimi i Irakut “do të kishte një ndikim sizmik në botën arabe – për mirë” te pranimi se ndërhyrja amerikane ushqeu dhunën islamiste nuk është i vetmi. Ai bashkohet me një galeri politikanësh, politikëbërësish dhe komentatorësh perëndimorë që kanë arritur në përfundime të rëndësishme mbi katastrofat e ndërhyrjes – por vetëm disa dekada shumë vonë.
“Duke ditur atë që dimë sot, nuk do të kisha votuar kurrë për të,” tha Hillary Clinton për luftën në Irak në vitin 2007. Barack Obama e përshkroi kaosin pas ndërhyrjes në Libi si “gabimin e tij më të madh”. Komentatori britaniko-amerikan Andrew Sullivan nisi të kërkonte pushtimin e Irakut që në orët pas 11 Shtatorit; më vonë ai i mblodhi ato shkrime në një libër me titull I Was Wrong.
Të tjerë duket se refuzojnë të mësojnë. Pasi drejtoi vendin e tij në katastrofën e Irakut, Tony Blair deklaroi se Britania “duhej ta kishte mbështetur Amerikën që në fillim” për luftën me Iranin. Ndërkohë, komentatori britanik Douglas Murray vazhdon të mbështesë luftëra të reja, me tituj si “Duhet ta shkatërrojmë Iranin tani që të mos rikthehet dhe të përhapë terror”.
Madje nuk ka as kërkim faljeje. Ideologët pro-luftës të shekullit XXI kanë gabuar për gjithçka, dhe kostoja e gabimeve të tyre është matur me vdekje, shkatërrim dhe kaos: Irak, Afganistan, Libi, tani Iran. Ndërkohë, ata që kundërshtuan këto katastrofa u damkosën si ekstremistë, si “idiotë të dobishëm” për tiraninë, si apologjetë të terrorit.
Pas 11 Shtatorit, Susan Sontag shprehu një argument të ngjashëm me atë që Kagan sot e pranon me lehtësi. Sulmet, shkroi ajo, nuk buronin nga urrejtja ndaj vlerave perëndimore, por ishin “një sulm ndaj superfuqisë së vetëshpallur të botës, si pasojë e aleancave dhe veprimeve specifike amerikane”. Për këtë, ajo u sulmua ashpër. Siç deklaroi me zemërim neokonservatori Charles Krauthammer, ajo po nënkuptonte se “e kishim merituar”.
Nuk ka pasur pasoja reale për ata që kanë gabuar vazhdimisht në çështjet më të rënda – nëse miliona njerëz jetojnë apo vdesin. Vetë Krauthammer, një mbështetës i zjarrtë i luftës në Irak, paralajmëroi se nëse nuk gjendeshin armë të shkatërrimit në masë, “do të kishim një problem besueshmërie”. Media duket se mendoi ndryshe: ai mbeti një figurë e përhershme televizive, autor bestseller dhe kolumnist i Washington Post deri në vdekjen e tij në vitin 2018.
Megjithatë, edhe pa një llogaridhënie nga elitat, populli amerikan e ka mësuar mësimin në mënyrën më të vështirë. Luftërat në Vietnam, Irak, Afganistan dhe Libi patën mbështetje shumice kur nisën. Lufta me Iranin është e para që nuk e pati këtë mbështetje që në fillim. Parashikimet e luftënxitësve janë përplasur shumë herë me realitetin.
Atëherë, pse ka rëndësi llogaridhënia? Sepse, siç duket qartë, historia njerëzore ka marrë një kthesë të errët. Lufta, gjenocidi dhe autoritarizmi në rritje janë bërë të pranishëm. Nëse nuk kuptojmë si arritëm deri këtu, vështirë se do të shkojmë diku më mirë. Kagan sot heq dorë lehtësisht nga bindje që dikur i kishte në qendër të botëkuptimit të tij, por pa dhënë një shpjegim serioz. Shpjegimi nuk do të ishte vetëm një akt ndershmërie intelektuale – mund të ishte edhe një hap drejt daljes nga makthi që ato bindje ndihmuan të krijonin.