Last Updated on 29/06/2025 by adminfjala
29 Qershor 1613
Nga Leonard Veizi
Ka ndërtesa që i përkasin qytetit ku janë ngritur, dhe ka të tjera që u përkasin shekujve. Ka skena që presin aktorët, dhe ka skena që vetë bëhen aktorë të historisë. I tillë ishte “The Globe” – rrethi i drunjtë ku fjala e William Shakespeare-it merrte formë, fluturonte nga gojët e aktorëve dhe ndizej si zjarr në vështrimin e spektatorëve. Një teatër që nuk ishte vetëm ndërtesë, por univers i hapur, ku mbretërit dhe sharlatanët, dashnorët dhe tradhtarët, shpirtrat e munduar dhe perandorët e gjakosur jetonin njëkohësisht.
Dhe si çdo gjë që mbart gjenialitetin e njeriut dhe marrëzinë e kohës, Globe-i u dogj… jo nga ndonjë armiqësi, por nga një shkëndijë skenike, një imitim i zhurmës së luftës që u kthye në vetë luftë me flakën. Ishte 29 qershori i vitit 1613, dhe ndërsa mbi skenë ndodhte tragjedia e Henrikut VIII, vetë teatri shkroi një akt tragjik me zjarr mbi veten.
Por siç ndodh me veprat që kanë patur shpirt para se të kenë trup, edhe Globe-i lindi sërish nga hiri i vet. Rindërtimi i tij, një vit më pas, nuk ishte thjesht një projekt ndërtimor – ishte një rikthim i fjalës në skenë, një ringjallje e artit nga hiri i dritës së tij…
…Në fillim të shekullit XVII, Londra ishte zemra e jetës teatrore angleze, dhe një nga qendrat më të njohura të kësaj kulture ishte “The Globe Theatre”, i ndërtuar fillimisht në 1599 nga trupa e aktorëve “Lord Chamberlain’s Men”, ku një nga bashkëpronarët ishte William Shakespeare.
Teatri “Globe” ishte një strukturë rrethore me tre kate, e hapur nga lart dhe me skenë të zgjatur. Aty u shfaqën për herë të parë shumë nga dramat më të njohura të Shakespeare-it, si “Hamleti”, “Makbethi”, “Otello”, “Mbreti Lir” e të tjera.
Djegia e teatrit
Gjatë një shfaqjeje të dramës historike “Henry VIII”, të njohur edhe si All is True, ndodhi një incident dramatik që i dha fund përkohësisht veprimtarisë së teatrit. Gjatë një skene ku paraqitej një top ceremonial qëlluar me barut për të krijuar efekt zhurmash, një shkëndijë fluturoi dhe kapi çatinë e kashtës së teatrit. Zjarri u përhap me shpejtësi për shkak të materialeve të lehta druri dhe dërrasash që përbënin strukturën. Sipas kronikave të kohës, brenda një ore, gjithë ndërtesa ishte shkrumbuar.
Fatmirësisht, nuk pati humbje jete, përveç disa dëmtimeve të lehta. Një spektator, thuhet, i shpëtoi flakëve duke fikur zjarrin në rrobat e tij me një shishe birre.
Rindërtimi i teatrit
Pas incidentit, trupa teatrore mori vendimin që teatri të rindërtohej në të njëjtin vend. Me ndihmën e të ardhurave nga aksionet dhe sponsorizimet, “Globe” u rikonstruktua në mënyrë të përmirësuar, tani me çati prej pllakash dhe strukturë më të qëndrueshme, për të shmangur incidente të ngjashme në të ardhmen.
Teatri i rindërtuar vazhdoi aktivitetin deri më 1642, kur pushteti puritan në Angli urdhëroi mbylljen e të gjitha teatrove, duke i konsideruar si “vende mëkati dhe shthurjeje”.
Simbolika e “Globe”-it
Teatri “Globe” përfaqësonte më shumë sesa një godinë:
Ishte shtëpia skenike e Shakespeare-it;
Një pasqyrë e pasionit popullor për teatër në Anglinë elizabetiane;
Vend ku artisti dhe publiku takoheshin drejtpërdrejt, në një format që përfshinte edhe klasat e ulëta të shoqërisë, me çmime të përballueshme.
“Shakespeare’s Globe”
Në vitet ’90 të shekullit XX, një version i rindërtuar historikisht i “Globe” u ndërtua në Londër, shumë pranë vendndodhjes origjinale. Iniciativa u udhëhoq nga aktorët dhe dashamirës të teatrit, veçanërisht Sam Wanamaker, një aktor amerikan i apasionuar pas trashëgimisë së Shakespeare-it.
“Shakespeare’s Globe” u hap zyrtarisht në 1997 dhe që prej atëherë është një qendër e rëndësishme kulturore dhe edukative, ku shfaqen drama klasike në stilin origjinal të epokës së Shakespeare-it.
Burime dhe dëshmi
Djegia e teatrit është dokumentuar nga Henry Wotton, një diplomat dhe kronikan i asaj kohe, dhe nga disa tekste të tjera të epokës. Ajo ka hyrë në histori jo vetëm si një incident dramatik i një performance, por si shenjë e jetës dinamike dhe të rrezikshme të artit skenik në Anglinë e hershme moderne.
Trashëgimia
Teatri “Globe” është sot një nga simbolet më të fuqishme të teatrit botëror. Digja e tij në 1613 është një kujtesë historike për brishtësinë e artit dhe nevojën për ta ruajtur atë. Historia e tij mishëron magjinë, pasionin, por edhe rrezikun që mbart krijimtaria skenike në çdo kohë.