Pranvera e vitit 1961 do të hynte në histori si një nga episodet më të sikletshme të politikës së jashtme amerikane dhe një moment kyç për konsolidimin e pushtetit të Fidel Castro në Kubë.
Më 17 prill 1961, rreth 1500 emigrantë kubanë të armatosur, të trajnuar dhe të mbështetur nga Central Intelligence Agency, zbarkuan në bregdetin jugor të ishullit, në një zonë të njohur si Gjiri i Derrave. Operacioni kishte një objektiv të qartë: të ndizte një kryengritje popullore dhe të përmbyste regjimin revolucionar të vendosur pas fitores së Revolucioni Kuban.
Por plani rezultoi një iluzion i gabuar strategjik. Shërbimet amerikane kishin mbivlerësuar gatishmërinë e popullsisë për t’u ngritur kundër Kastros dhe kishin nënvlerësuar forcën dhe organizimin e ushtrisë kubane. Brenda pak ditësh, forcat besnike të regjimit reaguan me shpejtësi dhe vendosmëri. Deri më 20 prill, operacioni kishte përfunduar në katastrofë: shumica e pushtuesve u vranë ose u kapën rob.
Për John F. Kennedy, i cili kishte marrë detyrën vetëm pak muaj më parë, kjo ishte një goditje e rëndë politike dhe morale. Dështimi në Gjirin e Derrave ekspozoi dobësitë e planifikimit amerikan dhe forcoi më tej pozitën e Kastros, duke e shtyrë atë edhe më pranë Bashkimit Sovjetik në kulmin e Lufta e Ftohtë.
Megjithatë, historia nuk përfundoi me betejën. Pas më shumë se një viti negociatash, në dhjetor 1962, Kastro pranoi të lironte të burgosurit e kapur gjatë operacionit. Marrëveshja ishte e pazakontë: rreth 53 milionë dollarë në formë ndihmash humanitare — ushqime dhe ilaçe — të siguruara në mënyrë private në Shtetet e Bashkuara, u përdorën si shpërblim për lirimin e tyre.
Ngjarja e Gjirit të Derrave mbetet një mësim i hidhur për ndërhyrjet e jashtme dhe një pikë kthese që ndikoi drejtpërdrejt në përshkallëzimin e tensioneve globale, vetëm një vit para krizës së raketave në Kubë — momenti kur bota u afrua më shumë se kurrë me një përplasje bërthamore.
Përgatiti: L.Veizi