Më 13 mars 1881, një shpërthim i dyfishtë në rrugët e Shën Petersburgut i dha fund jetës së njërit prej sundimtarëve më të rëndësishëm të Perandorisë Ruse. Viktima ishte Alexander II of Russia, perandori që kishte qeverisur vendin nga viti 1855 dhe që kishte hyrë në histori si “Cari çlirimtar”, për shkak të reformave të tij të mëdha.
Ironia e fatit ishte se pikërisht një sundimtar që kishte tentuar të modernizonte Rusinë dhe të zbutte sistemin autokratik, do të binte viktimë e terrorizmit revolucionar që po rritej në fundin e shekullit XIX.
Cari reformator
Alexander II of Russia mori fronin në vitin 1855, në një moment të vështirë për Perandorinë Ruse, pas humbjes në Luftën e Krimesë. Ai u përpoq të transformonte shtetin përmes reformave të thella.
Në vitin 1861 ai shpalli një nga vendimet më të rëndësishme në historinë ruse: çlirimin e miliona bujkrobërve, duke i dhënë fund një sistemi feudal që kishte mbajtur të lidhur për shekuj fshatarësinë ruse. Përveç kësaj, ai ndërmori reforma në administratë, në drejtësi dhe në ushtri.
Megjithatë, reformat nuk arritën të kënaqnin as konservatorët e oborrit perandorak dhe as radikalët revolucionarë. Për këta të fundit, ndryshimet ishin shumë të ngadalta dhe shumë të kufizuara.
Organizata që vendosi ta vriste
Në fund të viteve 1870, në Rusi ishte shfaqur një organizatë revolucionare e njohur si Narodnaya Volya, që në shqip do të thotë “Vullneti i Popullit”. Ajo ishte një lëvizje konspirative që besonte se përmbysja e regjimit carist mund të arrihej përmes atentateve politike.
Komiteti Ekzekutiv i kësaj organizate vendosi të eliminonte vetë carin. Organizatori kryesor i planit ishte revolucionari Andrei Zhelyabov, i cili së bashku me bashkëpunëtorët e tij përgatiti një seri atentatesh ndaj perandorit.
Në fakt, atentati i vitit 1881 nuk ishte përpjekja e parë. Cari kishte shpëtuar më parë nga disa tentativa për vrasje.
Dita e atentatit
Më 13 mars 1881, cari kishte ndjekur një inspektim ushtarak në Mikhailovsky Manege dhe po kthehej drejt rezidencës së tij, Winter Palace, me një karrocë të blinduar dhe të mbyllur.
Eskorta perandorake e shoqëronte në rrugët e Shën Petersburgut, por atentatorët e Narodnaya Volya kishin përgatitur një plan të detajuar.
Atentatori i parë hodhi një bombë drejt karrocës së carit. Shpërthimi plagosi disa nga rojet dhe shkatërroi pjesërisht mjetin, por perandori mbeti gjallë. Në vend që të largohej menjëherë nga vendi i ngjarjes, cari zbriti nga karroca për të parë të plagosurit.
Ky vendim fatal i dha mundësi atentatorit të dytë të afrohej.
Shpërthimi fatal
Kur cari ishte në këmbë në mes të rrugës, një tjetër revolucionar hodhi një bombë të dytë, e cila shpërtheu pranë tij.
Shpërthimi i copëtoi këmbët dhe plagosi rëndë perandorin. Ai u transportua me urgjencë drejt Winter Palace, por plagët ishin të pashërueshme.
Pak minuta më vonë, Alexander II of Russia ndërroi jetë.
Pasojat e atentatit
Vrasja e carit tronditi të gjithë Evropën. Ajo shënoi një moment të errët në historinë ruse dhe solli pasoja të mëdha politike.
Në fron u ngjit djali i tij, Alexander III of Russia, i cili reagoi duke braktisur shumë nga projektet reformuese të babait dhe duke vendosur një regjim edhe më të ashpër autokratik.
Ironikisht, atentati që kishte për qëllim të rrëzonte regjimin carist përfundoi duke e forcuar atë për disa dekada të tjera.
Ngjarja e 13 marsit 1881 mbeti një nga atentatet më të famshme politike të shekullit XIX – një akt dhune që ndryshoi drejtimin e historisë së Rusisë dhe paralajmëroi epokën e trazirave revolucionare që do të shpërthenin disa dekada më vonë.
Përgatiti: L.Veizi