Mars 1917 (shkurt sipas kalendarit rus). Perandoria më e madhe tokësore e botës po lëkundej nga themelet. Greva për bukë në Petrograd, rebelim ushtarak dhe protesta masive kishin shpërthyer në një revolucion që do të hynte në histori si Revolucioni i Shkurtit. Brenda pak ditësh, sistemi carist u shemb.
Më 2 mars 1917, cari në fuqi, Nikolla II, i izoluar dhe pa mbështetje reale nga ushtria dhe elita politike, nënshkroi aktin e abdikimit. Ai fillimisht synoi t’ia linte fronin djalit të tij të sëmurë, Alekseit, por më pas vendosi ta kalonte kurorën te vëllai i tij më i vogël, Duka i Madh Mihail Aleksandroviç.
Kështu, më 3 mars 1917, në mënyrë formale, në krye të Perandorisë Ruse u gjend për herë të parë dhe të fundit Mihaili i Madh. Por kurora e tij do të zgjaste vetëm 24 orë.
Një fron pa pushtet
Në realitet, pushteti i carit ishte shkrirë përpara se Mihaili ta pranonte apo ta refuzonte atë. Në Petrograd ishte formuar një qeveri e përkohshme, ndërsa sovjetët (këshillat e punëtorëve dhe ushtarëve) po fitonin ndikim të madh. Autoriteti i vjetër kishte rënë; Rusia po hynte në një fazë të dyfishtë pushteti dhe kaosi politik.
Përballë këtij realiteti, Mihaili refuzoi të merrte pushtetin absolut. Në deklaratën e tij, ai shpalli se do ta pranonte fronin vetëm nëse kjo do të miratohej nga një Asamble Kushtetuese e zgjedhur nga populli. Deri atëherë, ai i transferonte kompetencat Qeverisë së Përkohshme.
Me këtë akt, në thelb, ai abdikoi një ditë pasi u shpall car. Ishte një gjest që synonte të shmangte gjakderdhjen dhe të ruante një formë legjitimiteti demokratik, por që në praktikë shënoi fundin e sundimit treqindvjeçar të dinastisë Romanov.
Fundi i një epoke
Dinastia Romanov kishte qeverisur Rusinë që nga viti 1613. Me dorëheqjen e Mihailit, monarkia ruse pushoi së ekzistuari. Rusia u shpall republikë de facto, edhe pse trazirat nuk do të ndaleshin.
Ngjarjet e marsit 1917 hapën rrugën për një tjetër përmbysje: Revolucionin e Tetorit, ku bolshevikët e udhëhequr nga Vladimir Lenini morën pushtetin dhe nisën krijimin e shtetit sovjetik.
Fati i Mihailit ishte tragjik. Në vitin 1918, ai u arrestua dhe u ekzekutua nga bolshevikët – viktimë e të njëjtës valë që kishte përmbysur fronin e tij të papërjetuar.
Cari që nuk sundoi kurrë
Historia e Mihailit mbetet një episod i veçantë: një car që u bë monark pa ushtruar kurrë pushtet, një sundimtar për një ditë në mes të një revolucioni që po ndryshonte fytyrën e Evropës Lindore.
Dorëheqja e tij nuk ishte thjesht një akt personal; ajo simbolizoi rrëzimin përfundimtar të autokracisë ruse dhe hyrjen e vendit në një shekull trazirash, revolucionesh dhe transformimesh të thella politike. Në vetëm 24 orë, Rusia kaloi nga një perandori shekullore në një realitet të ri, ku kurora nuk kishte më vend.
Përgatiti: L.Veizi