Mëngjesi i 3 marsit 1945 në Haga ishte i ftohtë dhe i zymtë. Lufta në Evropë po i afrohej fundit, por qielli mbi qytet u mbush papritur me zhurmën e motorëve. Banorët e lagjes Bezuidenhout menduan për një tjetër alarm ajror si shumë të tjerë gjatë pushtimit nazist. Askush nuk e dinte se brenda pak minutash, një gabim navigimi do ta kthente lagjen në një det zjarri.
Atë ditë, avionët e Royal Air Force (RAF) u ngritën me një mision të qartë: të bombardonin instalimet e raketave gjermane V-2 në zonën e pyjeve Haagse Bos. Prej andej, nazistët lëshonin raketa drejt Londrës, duke shkaktuar viktima dhe terror. Objektivi ishte ushtarak dhe urgjent.
Por moti i keq, re të ulëta dhe erëra të forta e devijuan formacionin. Pilotët, që fluturonin në lartësi të ulët për të shmangur mbrojtjen kundërajrore, u çorientuan. Në vend të objektivave gjermane, bombat ranë mbi zemrën e një lagjeje të banuar.
Një lagje e zhdukur brenda orëve
Rreth orës 9:00, mbi Bezuidenhout ranë qindra bomba shpërthyese dhe ndezëse. Shtëpitë u shembën si prej kartoni. Flakët përfshinë rrugë të tëra, ndërsa njerëzit vraponin në panik, duke kërkuar strehim mes tymit dhe rrënojave.
Bilanci ishte tronditës: 511 civilë të vrarë dhe mijëra të plagosur. Më shumë se 3 000 banesa u shkatërruan ose u dëmtuan rëndë. Një lagje e tërë, me familje, fëmijë dhe të moshuar, u zhduk brenda pak orësh.
Ironia tragjike ishte se bombardimi erdhi nga forcat aleate, të cilat shiheshin si çlirimtare. Holanda ishte ende nën pushtimin gjerman, dhe popullsia priste fundin e okupimit. Në vend të çlirimit, ajo përjetoi një nga ditët më të errëta të historisë së saj.
Lufta dhe gabimi njerëzor
Hetimet e mëvonshme treguan se gabimi lidhej me koordinatat e pasakta dhe kushtet e vështira atmosferike. Objektivi i vërtetë – pozicionet e raketave V-2 – ndodheshin pak kilometra larg. Në një luftë ku teknologjia dhe presioni operacional shpesh linin pak hapësirë për korrigjim, një devijim i vogël në ajër u shndërrua në katastrofë në tokë.
Bombardimi i Bezuidenhout mbeti për dekada një plagë e hapur në kujtesën kolektive holandeze. Ai dëshmoi se edhe në anën e “çlirimtarëve”, lufta prodhon gabime fatale dhe viktima të pafajshme.
Kujtesa e një tragjedie
Sot, në lagjen e rindërtuar, monumente përkujtimore dhe ceremoni vjetore nderojnë 511 viktimat. Tragjedia e 3 marsit 1945 mbetet një kujtesë e hidhur se fundi i luftës nuk do të thotë fund i dhimbjes.
Në qiellin e asaj dite, avionët e RAF-it nuk sollën qëllimisht shkatërrim mbi civilët e Hagës. Por historia rrallë matet me qëllime; ajo matet me pasojat. Dhe për qindra familje holandeze, pranvera e vitit 1945 erdhi me flakë, tym dhe heshtje.
Përgatiti: L.Veizi