Përgatiti: Leonard Veizi
Në vitin 1980, Lindja e Mesme shënoi një nga kthesat më të rëndësishme të historisë së saj moderne: Izraeli dhe Egjipti vendosën për herë të parë marrëdhënie të plota diplomatike. Ky akt simbolik dhe politik i dha fund zyrtarisht një gjendjeje lufte që kishte zgjatur më shumë se tre dekada, që nga Lufta Arabo-Izraelite e vitit 1948, dhe hapi një kapitull të ri në marrëdhëniet midis botës arabe dhe shtetit hebre.
Vendosja e marrëdhënieve diplomatike nuk erdhi papritur. Ajo ishte kulmi i një procesi të gjatë, të dhimbshëm dhe shpesh të përgjakshëm, i shënuar nga katër luftëra të mëdha dhe nga rivalitete të thella politike, ideologjike dhe territoriale.
Nga 1948-a, lindja e Izraelit dhe fillimi i konfliktit
Në vitin 1948, me shpalljen e shtetit të Izraelit, Egjipti ishte një nga vendet arabe që i shpalli luftë menjëherë shtetit të ri. Lufta e parë arabo-izraelite përfundoi me fitoren e Izraelit dhe me humbje të thella për shtetet arabe, duke krijuar një plagë të hapur në botën arabe dhe një gjendje armiqësie të përhershme me Izraelin.
Në dekadat që pasuan, Egjipti dhe Izraeli u përplasën drejtpërdrejt në disa konflikte madhore: Kriza e Suezit në vitin 1956, Lufta Gjashtëditore në vitin 1967 – ku Izraeli pushtoi Gadishullin e Sinait – dhe përplasjet e vazhdueshme ushtarake përgjatë kufijve. Sinait, një territor strategjik dhe simbolik, u shndërrua në nyjën kryesore të konfliktit mes dy vendeve.
Lufta Yom Kippur, kulmi i përplasjes
Konflikti arriti kulmin në tetor të vitit 1973, gjatë Luftës Yom Kippur, kur Egjipti dhe Siria sulmuan Izraelin në një përpjekje të koordinuar për të rimarrë territoret e humbura në vitin 1967. Edhe pse lufta përfundoi pa një fitore të qartë për palët arabe, Egjipti i presidentit Anwar Sadat arriti një sukses të rëndësishëm politik: thyerjen e mitit të pathyeshmërisë izraelite dhe rikthimin e çështjes së Sinait në tryezën diplomatike ndërkombëtare.
Pas luftës, Sadat arriti në përfundimin se konflikti i përhershëm me Izraelin po e varfëronte Egjiptin dhe po e mbante vendin peng të një lufte pa fund. Ai vendosi të ndjekë një rrugë të re, të guximshme dhe kontroverse në botën arabe: paqen me armikun historik.
Camp David, diplomacia që ndryshoi Lindjen e Mesme
Në vitin 1978, me ndërmjetësimin e presidentit amerikan Jimmy Carter, presidenti egjiptian Anwar Sadat dhe kryeministri izraelit Menachem Begin u takuan në Camp David, rezidenca presidenciale amerikane. Pas negociatave intensive, u arritën Marrëveshjet e Camp David, që hodhën themelet për një traktat paqeje midis dy vendeve.
Një vit më vonë, në mars 1979, u nënshkrua zyrtarisht Traktati i Paqes Egjipt–Izrael. Izraeli pranoi të tërhiqej gradualisht nga Gadishulli i Sinait, ndërsa Egjipti njohu zyrtarisht shtetin e Izraelit – një hap i paprecedentë në botën arabe.
1980, fundi formal i gjendjes së luftës
Në vitin 1980, traktati u konkretizua me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike të plota. Ambasadat u hapën, komunikimi politik u institucionalizua dhe gjendja formale e luftës, që kishte ekzistuar që nga viti 1948, u shpall e mbyllur.
Ky zhvillim pati pasoja të thella gjeopolitike. Egjipti u përjashtua përkohësisht nga Liga Arabe dhe Sadat u konsiderua tradhtar nga shumë vende arabe dhe nga palestinezët. Në vitin 1981, ai do të paguante këtë zgjedhje me jetën, duke u vrarë nga ekstremistë islamikë gjatë një parade ushtarake.
Një paqe e ftohtë, por e qëndrueshme
Megjithatë, pavarësisht kundërshtimeve dhe tensioneve, paqja midis Egjiptit dhe Izraelit mbeti në fuqi. Ajo u shndërrua në marrëveshjen më të qëndrueshme të paqes në Lindjen e Mesme dhe krijoi një precedent historik për dialogun midis Izraelit dhe botës arabe.
Vendosja e marrëdhënieve diplomatike në vitin 1980 nuk i zgjidhi të gjitha konfliktet e rajonit, por dëshmoi se edhe armiqësitë më të thella mund të kapërcehen përmes diplomacisë. Ishte një hap i guximshëm që ndryshoi ekuilibrat rajonalë dhe mbetet, edhe sot, një nga momentet kyçe të historisë moderne të Lindjes së Mesme.