Përgatiti: Leonard Veizi
Në tetor të vitit 1996, në kulmin e një prej fazave më të tensionuara të konfliktit izraelito-palestinez, ndodhi një takim me peshë simbolike: Jaser Arafati u takua zyrtarisht me presidentin izraelit, Ezer Vajcman.
Vetëm pak vite më parë, një skenë e tillë do të ishte e paimagjinueshme. Arafati kishte qenë për dekada kreu i Organizatës për Çlirimin e Palestinës dhe kundërshtari kryesor i Izraelit. Marrëveshjet e Oslos të vitit 1993 e ndryshuan këtë raport, duke hapur rrugën e negociatave të drejtpërdrejta. Një vit më pas, Arafati ndau Çmimin Nobel për Paqen me Jicak Rabinin dhe Shimon Peresin. Por kalimi nga nënshkrimi në zbatim po rezultonte shumë më i vështirë.
Viti që tronditi Oslon
Viti 1996 e vuri procesin e paqes në provë. Vrasja e Rabinit në nëntor 1995 kishte goditur rëndë besimin te kompromisi. Qeveria e re e Benjamin Netanjahut shfaqej më skeptike ndaj marrëveshjeve, ndërsa pala palestineze denonconte vonesat dhe zgjerimin e vendbanimeve izraelite.
Kriza shpërtheu në shtator. Hapja e një daljeje të re në tunelin arkeologjik pranë kompleksit të Xhamisë Al-Aksa dhe Murit Perëndimor në Jerusalem shkaktoi protesta masive. Përplasjet lanë dhjetëra të vdekur dhe qindra të plagosur, duke dëshmuar se çështja e Jerusalemit mund ta kthente çdo vendim teknik në konflikt të përgjakshëm.
Në këtë klimë, çdo kanal komunikimi kishte vlerë.
Takimi në Cezare
Më 8 tetor 1996, Arafati mbërriti me një helikopter të Forcave Ajrore izraelite në Cezare, ku ndodhej rezidenca e presidentit Vajcman. Ishte vizita e tij e parë publike dhe zyrtare në Izrael. Një vit më parë kishte zhvilluar një vizitë private në Tel Aviv për t’i shprehur ngushëllimet familjes së Rabinit, por këtë herë takimi ishte i hapur, përballë kamerave.
Dy udhëheqësit shtrënguan duart. Në tryezë ishte vendosur një degë ulliri. Arafati deklaroi se negociatat duhej të mbeteshin e vetmja rrugë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Vajcmani njoftoi se kishte marrë garancinë se forcat palestineze të sigurisë nuk do të hapnin më zjarr ndaj ushtarëve izraelitë.
Paralelisht, negociatorët e të dyja palëve punonin për marrëveshjen e tërheqjes së trupave izraelite nga pjesa më e madhe e Hebronit, një nga pikat e mbetura pezull të Oslos.
Takimi nuk zgjidhi asnjë nga çështjet thelbësore: kufijtë, statusin e Jerusalemit, vendbanimet, sigurinë, refugjatët dhe shtetin palestinez. Asnjëra prej tyre nuk mund të mbyllej me një drekë pune.
Një dritare që u mbyll
Rëndësia e takimit në Cezare nuk qëndron te rezultati konkret, por te përpjekja për të mos lejuar që dhuna në terren të shkatërronte përfundimisht arkitekturën diplomatike të ndërtuar me vështirësi.
Sot, ai episod lexohet si pjesë e një procesi që nisi me pritshmëri të mëdha, por mbeti në gjysmë të rrugës. Marrëveshjet e Oslos nuk prodhuan një zgjidhje përfundimtare.
Në tetor 1996, Arafati trokiti në portën e Izraelit dhe Vajcmani ia hapi. Ishte një imazh i fuqishëm i paradoksit të Lindjes së Mesme: dy palë që ishin detyruar ta njihnin njëra-tjetrën si partnere negociatash, por që nuk kishin arritur ende të mësonin të jetonin si fqinjë. Dyer të tjera, shumë më të rënda, mbetën të mbyllura.