Më 23 mars 1933, në një sallë të rënduar nga frika dhe presioni politik, u hodh një nga votimet më fatale në historinë moderne të Evropës. Parlamenti gjerman, Reichstag-u, i mbledhur jo në godinën e tij të zakonshme, por në Operën Kroll në Berlin, miratoi atë që do të hynte në histori si “Akti i Mundësimit” (Ermächtigungsgesetz).
Në pamje të parë, bëhej fjalë për një procedurë ligjore. Në thelb, ishte varrimi i Republikës së Vajmarit.
Ky akt përfaqësonte një ndryshim thelbësor të Kushtetutës së Vajmarit. Ai i jepte qeverisë gjermane – në praktikë, kancelarit Adolf Hitler – të drejtën për të miratuar ligje pa kaluar më nëpër filtrin parlamentar. Madje, këto ligje mund të devijonin edhe nga vetë kushtetuta, duke e bërë atë një dokument formal pa fuqi reale.
Votimi nuk ishte i lirë. Deputetët komunistë ishin arrestuar ose ishin në arrati pas djegies së Reichstag-ut në shkurt të atij viti. Shumë deputetë socialdemokratë u përballën me kërcënime të drejtpërdrejta. Jashtë sallës, trupat paramilitare të SA dhe SS qëndronin si një kujtesë e heshtur se çfarë i priste kundërshtarët.
Megjithatë, në atë klimë terrori, vetëm Partia Socialdemokrate pati guximin të votojë kundër. Të tjerët, përfshirë partitë konservatore dhe qendrën katolike, zgjodhën të japin miratimin – disa nga frika, të tjerë nga iluzioni se mund ta kontrollonin Hitlerin përmes kompromisit politik.
Rezultati ishte i parashikueshëm: Akti i Mundësimit kaloi me shumicën e kërkuar prej dy të tretash, si në Reichstag ashtu edhe në Reichsrat.
Me këtë votim, Gjermania nuk u pushtua nga një diktator me forcë të jashtme. Ajo ia dorëzoi vetë pushtetin. Ligji u përdor si mjet për të shkatërruar vetë ligjin.
Efekti ishte i menjëhershëm dhe i pakthyeshëm. Parlamenti u bë i parëndësishëm. Partitë politike u shpërbënë njëra pas tjetrës. Institucionet e pavarura u nënshtruan. Brenda pak muajsh, Gjermania u shndërrua në një shtet totalitar, ku çdo pushtet buronte nga një njeri i vetëm.
“Akti i Mundësimit” nuk ishte thjesht një ligj. Ishte një precedent i rrezikshëm historik: dëshmia se demokracia mund të shembet jo vetëm nga dhuna, por edhe nga vota – kur frika, propaganda dhe oportunizmi bashkohen në një moment të vetëm fatal.
Dhe që nga ajo ditë, emri i Adolf Hitlerit nuk lidhej më vetëm me një kancelar të zgjedhur, por me një diktator të legalizuar nga vetë sistemi që ai do ta shkatërronte.
Përgatiti: L.Veizi